14:37 21 Жетинин айы 2018
Түз эфир
  • USD69.8310
  • EUR79.8168
  • RUB1.0647
Ысык-Көлдө эс алгандар. Архивдик сүрөт

Саратанда кимге көлгө барууга болбойт? Ысык-Көлдөгү 7 кооптуу көрүнүш

© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Колумнисттер
Кыскача шилтеме алуу
Улугбек Жоомартов
205960

Ата-эне баласынын уктап жатканына сүйүнүп, наристе эсин жоготконун алгач элес албай да калышы ыктымал. Биздин медициналык колумнист Улугбек Жоомартов жайкы эс алуу маалында мындай көрүнүш байма-бай кездешерин белгилейт.

Адеп Ысык-Көлдүн жээгине кимдерге таптакыр эс алууга болбой тургандыгын айтайын. Ооба, албетте, бул тизмеге кирген тааныштарыңыз көлгө барып, сопсоо эле кайтканын мисал келтирет чыгарсыз, бирок саламаттыкты тобокелге салуунун зарылдыгы канчалык?!

Кооптуу тизмедегилер:

Кант диабети бар;

Гипертониялык дарты бар;

Тери ооруларынан азап чеккендер;

Жакын арада оор операция же химиятерапияны баштан кечирген адамдар;

Кош бойлуулар (алгачкы жана соңку үч айлык кезинде).

Ээми Ысык-Көлдө эс алуучуларга башкы кооптуулуктар туурасында эскертип өтөлү. 

Беременная женщина идет по улице. Архивное фото
© AFP 2018 / ROSLAN RAHMAN
Ультрафиолет нурлануусунан айрыкча кош бойлуулар оолак болушу кажет, себеби, түйүлдүккө зыян

1. Ультрафиолет. Бул күндүн түз нуру эмес, толкундары, сизди алардан калкаланган чатыр да сактай албайт. Ультрафиолет нурлануусунан айрыкча кош бойлуулар оолак болушу кажет, себеби, түйүлдүккө зыян. Бул терини жабыркаткан дарттарды, тагыраак, ракты пайда кылат. Жүзүндө, денесинде көп же көлөмдүү меңи болгон адамдар абайлоого тийиш.

2. Күнгө күйүү. Эпидермистин үстүңкү клеткалары өлүп, сезгенип калгандыктан, тери кызарып, аллергия болуп, шишип кетиши мүмкүн.

Күнгө күйүп калган терини дарылоо абдан жеңил, ага муздак компресс (таңгыч) коюу керек. Эмен кабыгы же ат кулактын кайнатмасы жакшы жардам берет, бирок эс алууга баратып, бул чөптөрдү баштыгына ким сала бармак эле. Ошентсе да бул күнгө күйгөн териге камкаймак же арак сүйкөп айыктырып аласыз дегендикке жатпайт! Камкаймак денеге майлуу чел кабык болуп жайылып, ашыкча ысыктын денеден чыгып кетишин бөгөттөйт, мындайда күйүктү ырбатып алышыңыз ыктымал. Ал эми спирт андан бетер жаман: андан тери кургап, жараланып, кесилип кетиши мүмкүн.

Күнгө күйгөн терини дарылоонун дурус ыкмасы — майдаланган бадыраңды жабуу. Картошка да жакшы. Бирок адегенде күйгөн жерлерди жакшылап аккан сууга муздатып алуу зарыл. 

Отдыхающие на пляже в Майами, штат Флорида. США
© AFP 2018 / TIMOTHY A. CLARY
Күнгө күйгөн терини дарылоонун дурус ыкмасы — майдаланган бадыраңды жабуу. Картошка да жакшы. Бирок адегенде күйгөн жерлерди жакшылап аккан сууга муздатып алуу зарыл

3. Күн өтүү. Мындай көрүнүш чоңдор тургай, жаш балдар үчүн да кооптуу. Мындай учурду элестетип көрөлү: бала ойноп жүрүп эле бир маалда чыргоолоно баштайт. Анан тез эле шайы ооп, уктап кетет. Тилекке каршы, таптакыр ойгонбой калган учурлар да кездешет. Бала мындай кырдаалда кандай абалда болорун тактап көрөлү. Өзүн начар сезе баштайт, башы ооруп, тегеренет, көңүлү айныйт. Бул балага күн өтүп кеткенинин белгиси. Андан кийин баланын организми кубат үнөмдөөчү режимге өтөт да наристенин мууну бошоп, көңүлү ачылбай, уйкуга кетет. Бирок уйку убагында ал эсин жоготуп, чарчап калышы да ыктымал.

Жоопкерчиликтүү ата-эне эмне кылат? Баласынын оюнун бир саамга токтотуп, көлөкөдө эс алышын улам талап кылып, денесиндеги табигый бүгүштөрдү текшерип турат. Алар ным болушу шарт.

Жабыркаган адамга алгачкы көмөктү кантип көрсөтүү керек? Аны муздак жайга алып келип, муздагыраак (таш муздак эмес!) суусундуктан ууртатуу абзел. Чекесине нымдалган сүлгүнү басыңыз. Анан албетте, врач чакырууну эстен чыгарбаңыз.

Баса, абдан калың матадан панама (жазы талалуу жайкы баш кийим) кийген балдарды көп көрөм, алар ого бетер ысытат. Жайкы баш кийимдин жеңил жана ачык түстөгү кездемеден тигилгенин алыңыз.

4. Суук тийгизип алуу. Акылга сыйбас нерсе сезилип, Ысык-Көлдө саратанда кайдагы суук дээрсиз. Бирок, көл тегерегинде күндүн убагына жараша аба кескин өзгөрө берерин баары жакшы билишет эмеспи. Эгер күндүз күндүн табы 30 градуска чыкса, кечинде чагылган чартылдап, катуу шамал болуп, ал эми абанын температурасы 10 градуска чейин төмөндөшү толук мүмкүн.

Бир эс алуучуну мисалга алалы. Керээли кечке көл жээгинде жатат, кызытуучу ичимдик ичет дейли. Кеч курун илме бут кийим, чолок шымчан жамгырда жүрө берет, анткени ысып жатат да. Буга күндүн аптабынан кан тамырлары кеңейе түшкөнү себеп, спирт ичимдиги кырдаалды ого бетер курчутуп жиберген. Мындай абалдагы киши жылуу кийинбесе же жылуу бөлмөгө кирбесе, суукка урунушу турган иш. 

Пляж санатории Кыргызское взморье на берегу Иссык-Куля ночью
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Күндүз ысык болгону менен кеч курун кадыресе салкындай түшөт. Андыктан кечинде жылуураак кийинүү зарыл

5. Суу ичинде тарамыштардын карышып калышы. Эгер тайыз жерде сүзүп жүргөн болсоңуз, жээкке өз алдынча чыга аласыз. Тарамыштарды кылдат чойгулап койсоңуз, жазыла түшөт. Терең сууда тырышып калганы өтө жаман. Андай жагдайда кадимки төөнөгүчтүн жардамы тиет, аны жаныңызга ала жүргөнүңүз оң, абдан камылгалуу киши экендигиңизге ишенейин. Тарамышка анын учун сайып, жардамга киши чакырууга аракет кылыңыз.

6. Пирстен секирик. Эгер күнгө тотугуп алып муздак сууга секирсе, кишинин кан тамырлары түйүлө түшөт да, адам эс-учун жоготуп, чөгүп кетиши да ыктымал. Ошондуктан пирстен секирүүдөн оболу муздак сууга бир чумкуп алган оң. 

Температура воды на Иссык-Куле сейчас около 15-18 градусов
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Пирстен секирүүдөн оболу муздак сууга бир чумкуп алган оң

7. Тамактан уулануу. "Күнгө күйбөсөң, тамактан ууланбасаң, анда эс алууң ойдогудай өтпөптүр" деген тамаша кеп айтылып калат эл арасында. Сактоо мөөнөтүнөн өтүп кеткен азыкты жегенден да толук быша элек жашылча-жемиштен уулануу кооптуу. Аларга сайылган, себилген ар кандай химиялык заттар организмден жакшы чыкпайт, ички органдардын иштешине олуттуу зыян келтирет.

Көлдүн жээгинде сатылчу балык дагы кооптуу. Адатта форель (көк чаар) менен сельдь балыктарын сүрсүтүлгөн жана ышталган түрдө сунушташат. Сүрсүтүлгөн балык дээрлик көпкө сакталганы менен ысык тапта ышталып жатып азык жыттана түшөт. А бирок ар кандай татымалдар кошулгандыктан, жагымсыз жытын сезбей да калышыңыз мүмкүн. Адистер балыктын башын жыттап көрүүгө кеңеш беришет, андайда бузулуп баратканы жеңил аныкталат.

Тамактан уулануунун белгилерин ар бир киши ажырата билет: кусуу, ич өтүү, дене табынын көтөрүлүшү. Эгер абал өтө начарлап баратса, жабыркаган адамдын ашказанын үй шартында жууп тазалоого болот. Анүчүн сууну көп-көп ичип, эки манжаны оозго салуу зарыл, куса алсаңыз, ашказанды жеген тамагыңыздан тазалай аласыз.

Мындай убакта активдештирилген көмүр да чоң көмөкчү. Аны салмактын 10 килосуна бир таблетка эсеби менен ичүү зарыл. Уулануудан сууну көп ичүү менен жан сактай аласыз, бирокошентсе да сөзсүз дарыгерге бир көрүнгөнүңүз дурус.

Тема боюнча

Ысык-Көл КМШнын мыкты курортторунун тизмесинде экинчи орунга татыды
Ысык-Көлгө олимпиадалык база куруу пландалууда
Белгилер:
оору, күн, эс алуу, Суу, Ысык-Көл
Колдонуу эрежелериПикирлер

ЭҢ МААНИЛҮҮ