00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 06:00
06:00
3 мин
Утро хорошего дня
Гипертония и гипотония: как здоровье человека зависит от давления
06:03
40 мин
Жаңылыктар
07:00
4 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 08:00
08:00
4 мин
Утро хорошего дня
Как бороться с преступлениями в отношении несовершеннолетних
08:04
38 мин
Жаңылыктар
09:00
5 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 12:00
12:01
4 мин
Будь в курсе
10 лет ЕАЭС: Почему интеграция оправдала ожидания?
12:05
52 мин
Жаңылыктар
13:01
2 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 14:00
14:01
4 мин
Особый акцент
Как снизить негативное влияние Запада — беседа с экспертом
14:05
47 мин
Жаңылыктар
15:01
3 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 16:00
16:01
3 мин
Максимальный репост
10 лет с подписания договора о ЕАЭС: что изменилось в работе предпринимателей с момента вступления КР в союз
16:05
46 мин
Жаңылыктар
17:01
3 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 18:00
18:01
5 мин
Тема дня
10 лет со дня подписания договора о ЕАЭС: Что поменялось в социальной сфере стран-участниц за это время
18:06
42 мин
Жаңылыктар
Жаңылыктар. Чыгарылыш 19:00
19:01
4 мин
Новости
Ежедневные новости. Выпуск 20:00
20:00
5 мин
Между строк
Роль Толстого в формировании мировой культуры и нравственности
20:05
40 мин
Новости
Ежедневные новости. Выпуск 06:00
06:00
4 мин
Утро хорошего дня
Как бороться с преступлениями в отношении несовершеннолетних
06:05
38 мин
Жаңылыктар
07:00
5 мин
Новости
Ежедневные новости. Выпуск 08:00
08:00
4 мин
Утро хорошего дня
С какими проблемами сталкиваются в обучении и трудоустройстве выпускники детских домов в КР?
08:04
48 мин
Жаңылыктар
09:00
5 мин
Будь в курсе
Каким может стать тест для отличников «Алтын тамга» в будущем?
12:06
44 мин
Жаңылыктар
Жаңылыктар. Чыгарылыш 13:00
13:01
3 мин
Sputnikteн сүйлөйбүз
Балдарга жасалган зордук-зомбулуктар көбөйүүдө. Кантип токтотууга болот?
13:04
25 мин
Sputnikteн сүйлөйбүз
Кулпунайдын экспортун 1 миллиард долларга жеткирүү мерчемделүүдө — кайсы өлкөлөргө экспорттолот, канча убакыт керектелет?
13:31
26 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 14:00
14:01
3 мин
Особый акцент
Великая Сибирь — беседы о геополитике и цивилизациях
14:04
49 мин
Жаңылыктар
Жаңылыктар. Чыгарылыш 15:00
15:01
3 мин
Ачык кеп
ЕАЭБдеги медицинаны санариптештирүү, медициналык туризмдин жаңы тенденциялары кандай?
15:05
42 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 16:00
16:01
3 мин
Максимальный репост
On air
16:05
2 мин
Жаңылыктар
Жаңылыктар. Чыгарылыш 17:00
17:01
3 мин
Сайтка саресеп
On air
17:05
45 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 18:00
18:01
5 мин
Тема дня
Сотрудничество Кыргызстана и России в оборонной сфере: почему это необходимо обеим странам
18:07
37 мин
Жаңылыктар
Жаңылыктар. Чыгарылыш 19:00
19:01
8 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 20:00
20:01
5 мин
КечээБүгүн
Эфирге
г. Бишкек89.3
г. Бишкек89.3
г. Каракол89.3
г. Талас101.1
г. Кызыл-Кыя101.9
г. Нарын95.1
г. Чолпон-Ата105.0
г. Ош, Жалал-Абад107.1

Баланын гиперактивдүүлүгүн түйүлдүк кезинде алдын алууга болот. Неврологдун маеги

© Фото / Искендер ЭрмековЭне жана баланы коргоо улуттук борборунун улук илимий кызматкери, медицина илимдеринин кандидаты, доцент, невролог Уулболсун Нурбекова
Эне жана баланы коргоо улуттук борборунун улук илимий кызматкери, медицина илимдеринин кандидаты, доцент, невролог Уулболсун Нурбекова - Sputnik Кыргызстан, 1920, 17.05.2022
Жазылуу
Акыркы кезде балдарда гиперактивдүүлүк синдрому көп кездешип жатканы айтылууда. Бирок айрым учурда ата-энелер балдарынын ашынган тентектигин бул синдром менен алмаштырып, дүрбөлөң түшкөн учурлар кездешет.
Гиперактивдүүлүк — бул адамдын активдүүлүгү жана толкундануусу нормадан ашкан, адекваттуу эмес абал. Ал нерв системасынын бузулушунун, бир калыпта иштебей жатышынын белгиси болуп саналат. Sputnik Кыргызстан редакциясында конокто Эне жана баланы коргоо улуттук борборунун улук илимий кызматкери, медицина илимдеринин кандидаты, доцент, невролог Уулболсун Нурбекова болду.
— Акыркы кезде неврологдорго гиперактивдүүлүк боюнча кайрылган ата-энелер көп экени айтылууда.
— Ооба, бирок аябай энергиясы ашып-ташыган тентек балдарды деле адашып алып келип алышат. Айрым ата-эне кабинетке кирип келип эле "балама дары жазып бериңиз" дейт. Текшере келгенде эч кандай неврологиялык дарты жок болуп чыккан да учурлар болот. Тентек бала менен гиперактивдүү бөбөктүн айырмасы бар. Гиперактивдүү бала — көз көргөн жакты көздөй эч максатсыз эле чуркай бериши мүмкүн. Ал эми ээнбаш балдар каякка, эмнеге чуркап бара жатканын билет, "кой, антпе" дегенди түшүнөт. Башкача айтканда, сөзгө адекваттуу реакция жасайт. Ал эми гиперактивдүү бөбөк "муну жасаба, сен жакшы баласың да, кой антпе" деген сөздөргө маани бербейт. Кыйкырганыңа да кулак салбайт.
© Sputnik / Табылды КадырбековУулболсун Нурбекова: тентек бала менен гиперактивдүү бөбөктүн айырмасы бар. Гиперактивдүү бала — көз көргөн жакты көздөй эч максатсыз эле чуркай бериши мүмкүн. Ал эми ээнбаш балдар каякка, эмнеге чуркап бара жатканын билет, "кой, антпе" дегенди түшүнөт.
Старший научный сотрудник НЦОМД, доцент, кандидат медицинских наук, невролог Улболсун Нурбекова - Sputnik Кыргызстан, 1920, 17.05.2022
Уулболсун Нурбекова: тентек бала менен гиперактивдүү бөбөктүн айырмасы бар. Гиперактивдүү бала — көз көргөн жакты көздөй эч максатсыз эле чуркай бериши мүмкүн. Ал эми ээнбаш балдар каякка, эмнеге чуркап бара жатканын билет, "кой, антпе" дегенди түшүнөт.
— Бул алгачкы белгилериби?
— Ооба, бирок ар бир баланы жекече кароодон өткөрүү абзел. Бул адамдын тибинен да көз каранды. Адамдын төрт тиби бар. Холерик, сангвиник, меланхолик жана флегматик. Кээде ата-эненин тиби бала менен карама-каршы болуп калат. Мисалы, экөө тең оор басырыктуу же жоош, бирок баласы ашынган тентек болуп чыкса айрымдар чочуркап неврологго алып келишет. Эгер бала мектептен же бала бакчадан жаны тынбай ары-бери чуркап, бир орунга көпкө отура албай, айткан сөзгө көңүл бурбаса, маани бербесе, сөзсүз неврологго алып келүү керек. Мунун артында олуттуу неврологиялык оору да болушу мүмкүн. Мындан тышкары, үй-бүлөдөгү психологиялык атмосфера да кичинекейлерге аябай таасир этет. Андыктан бөбөктү дарылоодон мурун дарыгерге кайрылып, дыкат текшерүүдөн өтүү зарыл. Оорунун себебин аныктоо керек.
Анан да наристеге үйдө жетиштүү көңүл буруу сунушталат. Ата-эне жумуштан кийин баласына жок дегенде бир саат убакыт бөлгөнү туура. Мүмкүн ал сизге бир нерсе айткысы келип жүргөндүр. Балаңыз менен сүйлөшүңүз, оюн сураңыз, жан дүйнөсүнө кириңиз.
— Азыр көбүнчө балага телефон карматып коюп жатпайбызбы...
— Бөбөккө көңүл буруу жетишпесе да психологиялык көйгөйлөр келип чыгат. Кичинесинде "бала бакчада эмне болду, ким менен ойнодуң?" деген өңдүү суроолорду берип бөбөк менен сүйлөшүү керек. Бала 13-14 жашка чыкканда ичиндеги бугун чыгара албай кыжырдана баштайт. Же такыр түнт болуп кетет. Анын себебин билгиси келген ата-эне баласына ар кандай суроолорду берип, анын жан дүйнөсүнө киргиси келет. Ошондо гана кызыга баштайт. Албетте, бул куракта бала ата-энесине ачылбайт. Анткени ал ичиндегисин айтып, оюн бөлүшүп көнгөн эмес. Билбейт дагы. Ата-эне ага көндүргөн эмес. Анан алар уулуна же кызына нааразы болушат же өткөөл курак деп тим болушат.
Медициналык кызматкер аялдын кан басымын текшерип жатат. Архив - Sputnik Кыргызстан, 1920, 20.04.2022
Кан басымыңыз улам түшүп кыйнап жатабы? 8 суроого жооп
— Баланын гиперактивдүүлүгүнө башка неврологиялык оорулар да себеп болушу мүмкүн экендигин айттыңыз...
— Ооба, алгач гиперактивдүүлүк синдромунун себебин аныктоо керек. Бул атайын шкала менен аныкталат. Неврологиялык олуттуу дарт айрым учурда гиперактивдүүлүк синдрому аркылуу белги бериши да ыктымал. Мындай балдардын тили жакшы чыкпай, оюн толук билдире албай калышы мүмкүн. Ичиндегисин түшүндүрө албаган бөбөк, албетте, кыжырданат. Ошентсе да көбүнчө неврологиялык башка кошумча ооруларсыз эле гиперактивдүүлүк синдрому аныкталат.
— Баланын гиперактивдүү болуп калышынын себеби эмнеде?
— Негизи кош бойлуу кезде аял стресс, депрессия болсо, наристе тубаса церебралдык шал оорусуна (ДЦП) чалдыгып, сүйлөө кебинин өнүгүшү кечеңдеп, гиперактивдүү болуп же дагы башка ооруларга кабылышы мүмкүн. Ошол себептен аталар жубайынын кош бойлуулугу тынч өтүүсүн камсыздашы керек. Анткени мындан баланын келечеги көз каранды.
Муну менен катар туура эмес тамактануунун да залакасы тиет. Баланын гана эмес, эненин да тамагына өзгөчө көңүл буруу керек. Анткени кээ бир витаминдердин жана минералдардын жетишсиздиги же, тескерисинче, ашыкча көп болушу неврологиялык ооруларга алып келиши мүмкүн. Ошондой эле бойго бүтөргө чейин аз кандуулуктан арылып, кош бойлуу кезде суук тийүү, сасык тумоодон алыс болуу абзел.
© Фото / Искендер ЭрмековУулболсун Нурбекова: бөбөккө көңүл буруу жетишпесе да психологиялык көйгөйлөр келип чыгат.
Старший научный сотрудник НЦОМД, доцент, кандидат медицинских наук, невролог Улболсун Нурбекова - Sputnik Кыргызстан, 1920, 17.05.2022
Уулболсун Нурбекова: бөбөккө көңүл буруу жетишпесе да психологиялык көйгөйлөр келип чыгат.
— Бөбөктө гиперактивдүүлүк синдрому аныкталгандан кийинки кадамдар кандай болушу керек?
— Невролог адисинин жардамын алуу керек. Анын көрсөтмөсү менен дарыланууга өтөт. Бул дарттын биринчи фактору — генетика, экинчиси — кош бойлуулук, ал эми үчүнчүсү — үй-бүлөдөгү эмоционалдык-психологиялык кырдаал. Эгер үйдө эмоционалдык абал начар болсо бала тез кыжырданып, чыргоо болуп калат. Кээде бизге көрүнүүгө келген балдар "ата-энем үйдө кыйкырышып урушканда башым же жүрөгүм ооруп жатат десем урушпай, дароо мага көңүл буруп калышат. Ошол себептен кээде ушинтип айтам" дейт.
Британиялык дарыгерлер да изилдөөлөрдөн соң дарылоо ишин ата-энелерге чүрпөсүнө мамиле кылуу техникасын үйрөтүүдөн баштоону колго алышкан. Баланы тарбиялоодо анын да оюн угуп, өз алдынча бир нерсе жасоосуна шарт түзүү керек. Аларды ашыкча көзөмөлдөп, коргой берген да болбойт. Баланы чектен ашып эле аңдый берсең чечкинсиз болуп калат. Кээде "эркектер былжырап эркектей болбой калды" деп наалыйбыз. Мына ошого чектен ашып бөпөлөп, жыгылып кетсе да чуркап барып, наристесин айланчыктай берген ата-энелер күнөөлүү.
— Айрым учурда баланын эмгеги эрте катканынан улам мээдеги кан басымдын жогорулашына кабылганын айтышат.
— Негизи баланын эмгеги ката турган атайын мезгили бар. Азыр көп наристелердин эмгеги убагынан эрте катып калган тенденция байкалууда. Бирок мындан чочулабай, алгач баланын эмоционалдык интеллектисинин өрчүшүнө көңүл бурушубуз керек. Эгер ал жайында болсо, андан кам санап кереги жок. Ошондой эле мээдеги кан басымдын жогорулашы да наристенин гиперактивдүү болушуна түрткү бериши мүмкүн.
Спорт менен машыгуу учурунда кыз. Иллюстративдик сүрөт - Sputnik Кыргызстан, 1920, 28.04.2022
Ашыкча салмак адамды 10-15 жылга эрте картайтат. Адистин маеги
Жаңылыктар түрмөгү
0