08:26 26 Үчтүн айы 2021
Түз эфир
  • USD84.7911
  • EUR103.2162
  • RUB1.1327
Маданият
Кыскача шилтеме алуу
29110

Бүгүн белгилүү режиссёр, СССРдин жана КРдин эл артисти Болот Шамшиевдин туулган күнү. "Кыргыз кереметинин" жаралуусунун сап башында турган инсандын көзү тирүү болгондо 80 жашка толмок.

Союз маалында "кыргыз кереметинин" негиздөөчүлөрүнүн бири "Манасчы", "Чабан", "Караш-караш", "Ысык-Көлдүн кызгалдактары", "Сүйүү закымдары", "Ак кеме", "Эл арасында", "Эрте келген турналар", "Бөрү зындан", "Снайперлер" жана "Фудзиямадагы кадыр түн" фильмдерин тартып, дүйнөлүк деңгээлдеги режиссёрлордун катарына кирген. Ал эмгектердин айрымдары азыркыга чейин чет элдик ЖОЖдордо мыкты кино тартуунун үлгүсү катары жаштарга көргөзүлүп келүүдө.

Ошондой эле театрда эмгектенген бир топ актёрлордун багын кинодон ачкан. Алардын арасында Асанбек Куттубаев, Орозбек Кутманалиев, Советбек Жумадылов, Сабира Күмүшалиева, Анара Мамбетова, Чоро Дубанаев, Мурат Мамбетов өңдүү бир топ кино чеберлери бар. Улуу устат белгилүү актёр Сүймөнкул Чокморовду да кинематографияга алып келген.

Sputnik Кыргызстан агенттиги заманыбыздын залкарын эскерип, анын артында калган баа жеткис мурастары жөнүндө кеп кылат. 

  • Роль мальчика для Нургазы Сыдыгалиева была дебютной, через год он снимется в фильме Птицы наших надежд в роли Тимура
    Нургазы Сыдыгалиев үчүн баланын ролу дебюттук болгон. Бир жылдан кийин "Биздин үмүттөрдүн куштары" фильминде Тимурдун ролун аткарган
    © Фото / Александр Федоров
  • Документальный фильм Манасчи — одна из первых картин Шамшиева. Рабочий момент съемок
    "Манасчы" документалдык фильми Шамшиевдин эң биринчи эмгектеринен
    © Sputnik / Александр Федоров
  • Дебютной картиной, где сыграл Суйменкул, стал фильм Болота Шамшиева Выстрел на перевале Караш. Чокморову досталась главная роль, он играл Бактыгула.
    Сүймөнкул Чокморов Бактыгулдун ролунда
    © Фото / Александр Федоров
  • Актриса Айтурган Темирова в образе Каличи во время съемок фильма Алые маки Иссык-Куля
    Актриса Айтурган Темирова Каличанын образында. "Ысык-Көлдүн кызгалдактары"
    © Sputnik / Александр Федоров
  • Актриса театра и кино, заслуженная артистка Киргизской ССР Таттыбубу Турсунбаева на съемках фильма Эхо любви
    Театр жана кино актрисасы Таттыбүбү Турсунбаева съемка учурунда
    © Фото / Александр Федоров
  • Кадр из фильма Ранние журавли
    "Эрте келген турналар" фильми
    © Sputnik / РИА Новости
  • Съемки фильма Болота Шамшиева Волчья яма
    "Бөрү зындан" фильми
    © Фото / Александр Федоров
  • С Алиман Жангорозовой во время съемок фильма Восхождение на Фудзияму
    Актриса Алиман Жангорозова менен. "Фудзиямадагы кадыр түн" тасмасын тартып жаткан учур
    © Фото / Александр Федоров
1 / 8
© Фото / Александр Федоров
Нургазы Сыдыгалиев үчүн баланын ролу дебюттук болгон. Бир жылдан кийин "Биздин үмүттөрдүн куштары" фильминде Тимурдун ролун аткарган

Көк бөрүнүн атасы

КРдин эл артисти 1996-жылы тай казанды ойлоп таап, көк бөрүнүн жалпы эрежесин иштеп чыгып, спорттун бул түрүнүн эл арасында кеңири жайылышына шарт түзүлгөн. 

Ошол жылдары Шамшиевдин жанында жүрүп, улуттук спорт боюнча алгачкы мелдештерди уюштуруп калган Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген машыктыруучу Мурат Азарматовдун айтымында, режиссёрду "көк бөрүнүн атасы" деп койсок болот.  

Третье место заняла команда по кок-бору Таласской области
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
КРдин эл артисти Болот Шамшиев 1996-жылы тай казанды ойлоп таап, көк бөрүнүн жалпы эрежесин иштеп чыгып, спорттун бул түрүнүн эл арасында кеңири жайылышына шарт түзүлгөн 
"Кыргыздын улуттук оюндарынын өнүгүүсүнө Болот Шамшиевдин эмгеги зор. Ал биринчилерден болуп оюнга калыстык кылып, эрежени иштеп чыгып, биз менен чогуу ойноп, көк бөрүнү жолго салган. Ат майданда бозала чаң болуп командадагы оюнчулардын санын, борбордук айлампа, сырткы чийиндерди иштеп чыгып, оюнчулардын коопсуздугун эске алган тартиптерди киргизген. Себеби ага чейин оюн талаасынын ортосуна ташталган улакты көздөй эки командынын төрт-бештен оюнчусу эки жактан атты катуу чаап келип талашчу. Минген аттар бири-бири менен сүзүшүп, спортчулар оор жаракат алып калуу тобокелчилиги бар болчу. Мындан сырткары, ага чейин тай казаны жок эле ойноп спортчулар талашып-тартышып, чырдашып эле отурчубуз. Тай казан киргенде оюн кыйла кызыктуу болуп, беттештин кульминациялык бөлүгүнө айланды. Ошонун аркасында бизге Казакстандан бери улакчылар келе баштаган. Анын жасаган ишин эл, улакчылар эч качан унутпайт, көк бөрүнүн атасы аталып кала берет", — деди Азарматов.

2001-жылы киночунун демилгеси менен Бишкекте Эл аралык көк бөрү федерациясы негизделип, анын курамына Кыргызстан, Тажикстан, Казакстан, Өзбекстан мамлекеттери кирип, "Көк бөрү" деген аталыш эл аралык термин катары кабыл алынган. 

Чингиз Айтматов и Болот Шамшиев
© Sputnik / Фред Гринберг
Союз тарагандан кийин режиссёрдун башка тасмалардын үстүнөн иштеген, бирок түрдүү себептерден улам аларды тартууга мүмкүнчүлүк болбой, КРдин эл артисти жалпы 30 жылдай режиссёрлук кесибин аркалай албай калган

Кагазда калган пьеса, сценарийлер

Союз тарагандан кийин режиссёрдун башка тасмалардын үстүнөн иштеген, бирок түрдүү себептерден улам аларды тартууга мүмкүнчүлүк болбой, КРдин эл артисти жалпы 30 жылдай режиссёрлук кесибин аркалай албай калган.

Болот Шамшиевдин уулу Чыңгыз Шамшиев атасы 2000-жылдардын башынан баштап көбүнчө сценарий жазуу менен алпурушканын айтып берди.

"Атам 2000-жылдары көп күчүн сценарий жазууга жумшап, киноповесть, киноромандарды кагаз бетине түшүрүп гана тим болбостон, аны андан ары тасма кылып көрүүчүлөргө сунуштоо ниети да бар эле. Азыр "Эсимде" жана "Баатыр жүрөк Кааба" китептери гана чыкты. Атамдын алдыда элге сунуштай турган адабий мурастары толтура, буюрса аларды калайык калкка жеткирүүгө аракет кылабыз", — деди Шамшиев.

Ал, андан сырткары, СССРдин эл артистинин калемине таандык "Курманбек" пьесасы жазылып бүтүп, сахнага коюлбай калганын баса белгиледи. 

Во время перерыва между съемками
© Фото / Александр Федоров
Болот Шамшиев өмүрүнүн аягына чейин "Манас" эпосу жөнүндө тасма тартууну эңсеп, узак убакыт каржы булактарын издеп, долбоор жазып мыкты кинокартинаны көрүүчүлөргө сунуштоого аракет кылган

Ишке ашпай калган ири долбоор жана изилдөөлөр

Болот Шамшиев өмүрүнүн аягына чейин "Манас" эпосу жөнүндө тасма тартууну эңсеп, узак убакыт каржы булактарын издеп, долбоор жазып мыкты кинокартинаны көрүүчүлөргө сунуштоого аракет кылган.

"Атам эгемендүүлүк жылдары "Манас" жөнүндө тасма тартууга көп аракет кылып Кыргызстанда, чет өлкөдө акча издеп жүрдү. Узак жылдар бою ошол кыялы менен жашады. Манас жөнүндө кинокартинанын беш миллион долларга эмес, дүйнөнү дүңгүрөткүдөй кылып 100 миллион долларга тартуу зарыл деп, "бул вазийпаны тарыхты, эпосту билбеген бирөөгө табыштап, элди уят кылбаш керек" дечү", — деп кошумчалады Чыңгыз Шамшиев.

II жана III даражадагы "Манас" орденинин ээси чыгармачылыгында катуу изденип, күндөп архивде отуруп, чыгармасындагы каармандарына тиешелүү адамдарды алыскы айылга чейин издеп барчу.

Тема боюнча

Шамшиев менен Темировага котормочу болгон Чокморов. Таберик сүрөт
Шамшиевдердин үч мууну: акын, режиссер, экономист. 32 жыл мурунку таберик сүрөт
Үйү, автоунаасы өрттөнүп кеткен. Болот Шамшиев тууралуу 7 факты
Белгилер:
чыгармачылык, өмүр, Болот Шамшиев, режиссер, Кыргызстан

ЭҢ МААНИЛҮҮ