https://sputnik.kg/20261017/zhamiyla-povestin-taldoo-1104292394.html
"Жамийла" повестин талдоо. Мазмуну, каармандары жана Сейиттин ролу
"Жамийла" повестин талдоо. Мазмуну, каармандары жана Сейиттин ролу
Sputnik Кыргызстан
Чыңгыз Айтматовдун "Жамийла" повести -- сүйүү, адамдын өз тагдырын тандоосу жана өспүрүмдүн көз карашынын өзгөрүшү жөнүндөгү баян. Чыгарма 1958-жылы жарык... 17.10.2026, Sputnik Кыргызстан
2026-10-17T19:04+0600
2026-10-17T19:04+0600
2026-10-17T19:04+0600
кыргызстан
билим
чыңгыз айтматов
адабият
https://sputnik.kg/img/103019/12/1030191258_0:380:2048:1532_1920x0_80_0_0_e01a8d39515c33690d5653b53d319ffc.jpg
Жамийла менен Даниярдын жакындашуусун Сейит баяндайт. Ал окуяларга күбө болуп гана калбастан, алардын таасири менен өз жолун табат. Ошондуктан чыгарманы түшүнүү үчүн "эмне болду?" деген суроо менен бирге "муну ким жана кандайча айтып жатат?" деп да суроо салуу керек.Повесттин кыскача мазмунуОкуя Улуу Ата Мекендик согуш учурунда кыргыз айылында өтөт. Эркектердин көбү фронтто болгондуктан кыштактагы оор жумуш аялдар менен өспүрүмдөргө жүктөлөт. Жамийланын күйөөсү Садык да согушта. Жамийла, анын кайниси Сейит жана фронттон жарадар болуп кайткан Данияр станцияга дан ташып иштешет.Жамийла -- шайыр, сөзгө чечен, ишке тың келин. Данияр болсо аз сүйлөп, башкалардан обочо жүрөт. Адегенде анын ички дүйнөсү Жамийлага да, Сейитке да толук ачылбайт. Кайтып келе жаткан жолдо ырдагандан кийин Даниярды Жамийла менен Сейит башкача кабыл ала башташат. Жигиттин обонундагы сезим экөөнү толкутат.Жамийла менен Даниярдын ортосунда сүйүү жаралат. Жамийла акыры аны менен айылдан кетүүнү чечет. Бул кадам үй-бүлөнүн жана айылдагы адамдардын каршылыгын жаратат. Сейит алардын кетишин оор кабыл алат, бирок сүйүүсүн түшүнөт. Кийин ал сүрөтчү болууну тандап, экөөнүн элесин сүрөтүндө сактайт.Негизги каармандарЖамийла — Садыктын аялы, Сейиттин жеңеси. Ал шайыр, эмгекчил жана оюн ачык айта билет. Даниярдын ырын укканда сезимталдыгы да көрүнөт. Данияр менен кетиши анын өз тагдырын өзү чечүүгө аракет кылганын көрсөтөт. Ошол эле учурда бул чечим жакындары үчүн оор болгонун да эске алуу керек.Данияр — согуштан жарадар болуп келген жигит. Анын түнттүгү сезими жок экенин билдирбейт. Жан дүйнөсүн көбүнчө обон аркылуу ачат. Жамийла менен Сейит анын ырын уккандан кийин мүнөзүн жана сезимдерин тереңирээк түшүнө башташат.Сейит — Жамийланын кайниси, окуянын катышуучусу жана баяндоочусу. Сейит менен Садык эки жакын тууган үй-бүлөдөн, бир тууган эмес. Сейит жеңесине жакын, сүрөт тартууга кызыгат. Повестте анын сүйүүнү түшүнүшү менен өнөргө умтулуусу катар өнүгөт.Садык — Жамийланын фронттогу күйөөсү. Ал көбүнчө каттары жана башкалардын сөзү аркылуу тааныштырылат. Аялын каттын аягында гана эскериши үй-бүлөдөгү мамилени талдоого негиз берет. Бирок ушул белгиге таянып, Садыкты толугу менен жаман адам деп мүнөздөө жетишсиз.Сейиттин апасы — үй-бүлөнүн биримдигин жана көнгөн тартипти сактаган адам. Анын көз карашын эске алуу Жамийланын чечими эмне үчүн оор кабыл алынганын түшүнүүгө жардам берет.Сейиттин баяндоочулук ролуБаяндоочу — чыгармадагы окуяларды айтып берген үн. "Жамийлада" ал Сейитке таандык. Чыгарманы жазган Чыңгыз Айтматов экөөнү бир адам деп эсептөөгө болбойт.Сейит окуяны биринчи жактан, "мен" деп баяндайт. Ал Жамийла менен Даниярдын жанында иштеп, алардын үнүн, кыймылын, маанайын байкайт. Окурман да каармандарды негизинен Сейиттин көргөнү жана түшүнгөнү аркылуу тааныйт. Бул баяндоону жакын жана таасирдүү кылат, бирок Сейит бардык каармандардын оюн түздөн-түз биле албайт.Окуяда Сейит — өспүрүм, ал эми ошол күндөрдү баяндаган Сейит — чоңойгон сүрөтчү. Өспүрүм Сейит окуяларды башынан өткөрөт. Чоңойгон Сейит алардын өзүнүн жашоосун кандай өзгөрткөнүн түшүндүрөт. Ошондуктан баяндоодо балалык сезим менен кийинки түшүнүк айкалышат. Башталыштагы сүрөт ушул эскерүүгө жол ачат.Сейитке Жамийланын кетиши оор тиет. Коштошуу учурунда ал Жамийлага болгон таза балалык сүйүүсүн түшүнөт. Ошол учурда Сейит балалыгы менен да коштошуп жатканын сезет. Демек, бул эпизод жакын адамдардан ажыроону да, Сейиттин чоңоюшун да билдирет.Ал үй-бүлөсүнүн нааразычылыгын билет, бирок Жамийла менен Даниярды түшүнүүгө умтулат. Ушул ички тандоо аркылуу повестте сүйүүгө карата боорукер мамиле күчөйт. Сейиттин үнү окурманды даяр өкүм чыгарууга шашпай, каармандардын сезимдерин түшүнүүгө чакырат.Сүйүү жана жеке эркиндикЧыгармадагы негизги карама-каршылык — Жамийланын жеке бакытка умтулуусу менен үй-бүлө жана коом андан күткөн жүрүм-турумдун кагылышы. Согуштагы күйөөсүн күтүү талабы анын тандоосун дагы татаалдаштырат.Жамийла өз бактысын тандоо үчүн көнгөн турмушун таштайт. Анын чечими үй-бүлөсүнүн күтүүсүнө каршы келет. Ошондуктан повестте сүйүү адамдын өз тагдырын тандоосу менен байланышат.Повесть Жамийла менен Даниярдын кийинки жашоосун толук айтып бербейт. Сейит алардын кайда экенин билбей, сүрөтүнө кайрылат. Демек, "алар кийин сөзсүз бактылуу жашашкан" деп бүтүм чыгарууга болбойт. Сейит алардын сүйүүсүн колдоп, бул жолду таалай жолу катары баалайт. Бирок алардын кийинки турмушун баяндабайт.Обон, кат жана сүрөт эмнени ачатДаниярдын ыры анын ички дүйнөсүн ачат. Ыр аркылуу Жамийла менен Сейит анын сезимталдыгын, мекенге жана жашоого болгон сүйүүсүн байкашат. Талдоодо "ал жакшы ырдайт" деп токтолбой, ырды уккандан кийин эки каармандын мамилеси кандай өзгөргөнүн көрсөтүү маанилүү.Садыктын каты — үй-бүлөдөгү көнгөн тартипти көрсөткөн деталь. Алгач улууларга жана туугандарга салам айтылып, Жамийла аягында эскерилет. Сейит муну айылдагы кадимки эреже катары түшүндүрөт. Бул эпизод жеке сезим менен коомдук тартиптин айырмасын байкоого жардам берет.Сейиттин сүрөтү — өткөн окуяны жана анын чыгармачылык жолун бириктирген образ. Анда Жамийла менен Данияр жолдо баратышат. Сүрөт Сейит үчүн өткөн күндөрдү сактап, чыгармачылыкка дем берет.Сабакта жоопту кантип негиздөө керекКаарманга мүнөздөмө бергенде "ал жакшы" же "ал эркин" деген жалпы сөз менен чектелбеңиз. Оюңузду айтыңыз, анан аны эпизод менен негиздеп, маанисин түшүндүрүңүз. Мисалы, Сейиттин өзгөрүшүн Данияр менен Жамийланын кетишине болгон мамилеси жана сүрөтчү болууну тандоосу аркылуу көрсөтүүгө болот.Талкууда Даниярдын ыры каармандардын көз карашын кантип өзгөртөт, Сейиттин үй-бүлөгө болгон жакындыгы менен сүйүүнү түшүнүшү кайсы жерде кагылышат, окуяны Сейит эмес, Садык баяндаса, окурман эмнени башкача кабыл алмак деген үч суроого көңүл буруңуз. Жоопторду повесттин текстине таянып бериңиз.
https://sputnik.kg/20161212/chyngyz-ajtmatov-omur-bayany-1030744507.html
Sputnik Кыргызстан
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Кыргызстан
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Жаңылыктар
kg_KG
Sputnik Кыргызстан
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Кыргызстан
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
кыргызстан, билим, чыңгыз айтматов, адабият
кыргызстан, билим, чыңгыз айтматов, адабият
"Жамийла" повестин талдоо. Мазмуну, каармандары жана Сейиттин ролу
Чыңгыз Айтматовдун "Жамийла" повести -- сүйүү, адамдын өз тагдырын тандоосу жана өспүрүмдүн көз карашынын өзгөрүшү жөнүндөгү баян. Чыгарма 1958-жылы жарык көргөн. Даниярдын ырынын маанисинен улам кыргызча алгач "Обон" деп аталган.
Жамийла менен Даниярдын жакындашуусун Сейит баяндайт. Ал окуяларга күбө болуп гана калбастан, алардын таасири менен өз жолун табат. Ошондуктан чыгарманы түшүнүү үчүн "эмне болду?" деген суроо менен бирге "муну ким жана кандайча айтып жатат?" деп да суроо салуу керек.
Повесттин кыскача мазмуну
Окуя Улуу Ата Мекендик согуш учурунда кыргыз айылында
өтөт. Эркектердин көбү фронтто болгондуктан кыштактагы оор жумуш аялдар менен өспүрүмдөргө жүктөлөт. Жамийланын күйөөсү Садык да согушта. Жамийла, анын кайниси Сейит жана фронттон жарадар болуп кайткан Данияр станцияга дан ташып иштешет.
Жамийла -- шайыр, сөзгө чечен, ишке тың келин. Данияр болсо аз сүйлөп, башкалардан обочо жүрөт. Адегенде анын ички дүйнөсү Жамийлага да, Сейитке да толук ачылбайт. Кайтып келе жаткан жолдо ырдагандан кийин Даниярды Жамийла менен Сейит башкача кабыл ала башташат. Жигиттин обонундагы сезим экөөнү толкутат.
Жамийла менен Даниярдын ортосунда сүйүү жаралат. Жамийла акыры аны менен айылдан кетүүнү чечет. Бул кадам үй-бүлөнүн жана айылдагы адамдардын каршылыгын жаратат. Сейит алардын кетишин оор кабыл алат, бирок сүйүүсүн түшүнөт. Кийин ал сүрөтчү болууну тандап, экөөнүн элесин сүрөтүндө сактайт.
Жамийла — Садыктын аялы, Сейиттин жеңеси. Ал шайыр, эмгекчил жана оюн ачык айта билет. Даниярдын ырын укканда сезимталдыгы да көрүнөт. Данияр менен кетиши анын өз тагдырын өзү чечүүгө аракет кылганын көрсөтөт. Ошол эле учурда бул чечим жакындары үчүн оор болгонун да эске алуу керек.
Данияр — согуштан жарадар болуп келген жигит. Анын түнттүгү сезими жок экенин билдирбейт. Жан дүйнөсүн көбүнчө обон аркылуу ачат. Жамийла менен Сейит анын ырын уккандан кийин мүнөзүн жана сезимдерин тереңирээк түшүнө башташат.
Сейит — Жамийланын кайниси, окуянын катышуучусу жана баяндоочусу. Сейит менен Садык эки жакын тууган үй-бүлөдөн, бир тууган эмес. Сейит жеңесине жакын, сүрөт тартууга кызыгат. Повестте анын сүйүүнү түшүнүшү менен өнөргө умтулуусу катар өнүгөт.
Садык — Жамийланын фронттогу күйөөсү. Ал көбүнчө каттары жана башкалардын сөзү аркылуу тааныштырылат. Аялын каттын аягында гана эскериши үй-бүлөдөгү мамилени талдоого негиз берет. Бирок ушул белгиге таянып, Садыкты толугу менен жаман адам деп мүнөздөө жетишсиз.
Сейиттин апасы — үй-бүлөнүн биримдигин жана көнгөн тартипти сактаган адам. Анын көз карашын эске алуу Жамийланын чечими эмне үчүн оор кабыл алынганын түшүнүүгө жардам берет.
Сейиттин баяндоочулук ролу
Баяндоочу — чыгармадагы окуяларды айтып берген үн. "Жамийлада" ал Сейитке таандык. Чыгарманы жазган Чыңгыз Айтматов экөөнү бир адам деп эсептөөгө болбойт.
Сейит окуяны биринчи жактан, "мен" деп баяндайт. Ал Жамийла менен Даниярдын жанында иштеп, алардын үнүн, кыймылын, маанайын байкайт. Окурман да каармандарды негизинен Сейиттин көргөнү жана түшүнгөнү аркылуу тааныйт. Бул баяндоону жакын жана таасирдүү кылат, бирок Сейит бардык каармандардын оюн түздөн-түз биле албайт.
Окуяда Сейит — өспүрүм, ал эми ошол күндөрдү баяндаган Сейит — чоңойгон сүрөтчү. Өспүрүм Сейит окуяларды башынан өткөрөт. Чоңойгон Сейит алардын өзүнүн жашоосун кандай өзгөрткөнүн түшүндүрөт. Ошондуктан баяндоодо балалык сезим менен кийинки түшүнүк айкалышат. Башталыштагы сүрөт ушул эскерүүгө жол ачат.
Сейитке Жамийланын кетиши оор тиет. Коштошуу учурунда ал Жамийлага болгон таза балалык сүйүүсүн
түшүнөт. Ошол учурда Сейит балалыгы менен да коштошуп жатканын сезет. Демек, бул эпизод жакын адамдардан ажыроону да, Сейиттин чоңоюшун да билдирет.
Ал үй-бүлөсүнүн нааразычылыгын билет, бирок Жамийла менен Даниярды түшүнүүгө умтулат. Ушул ички тандоо аркылуу повестте сүйүүгө карата боорукер мамиле күчөйт. Сейиттин үнү окурманды даяр өкүм чыгарууга шашпай, каармандардын сезимдерин түшүнүүгө чакырат.
Чыгармадагы негизги карама-каршылык — Жамийланын жеке бакытка умтулуусу менен үй-бүлө жана коом андан күткөн жүрүм-турумдун кагылышы. Согуштагы күйөөсүн күтүү талабы анын тандоосун дагы татаалдаштырат.
Жамийла өз бактысын тандоо үчүн көнгөн турмушун
таштайт. Анын чечими үй-бүлөсүнүн күтүүсүнө каршы келет. Ошондуктан повестте сүйүү адамдын өз тагдырын тандоосу менен байланышат.
Повесть Жамийла менен Даниярдын кийинки жашоосун толук айтып бербейт. Сейит алардын кайда экенин билбей, сүрөтүнө
кайрылат. Демек, "алар кийин сөзсүз бактылуу жашашкан" деп бүтүм чыгарууга болбойт. Сейит алардын сүйүүсүн колдоп, бул жолду таалай жолу катары баалайт. Бирок алардын кийинки турмушун баяндабайт.
Обон, кат жана сүрөт эмнени ачат
Даниярдын ыры анын ички дүйнөсүн ачат. Ыр аркылуу Жамийла менен Сейит анын сезимталдыгын, мекенге жана жашоого болгон сүйүүсүн
байкашат. Талдоодо "ал жакшы ырдайт" деп токтолбой, ырды уккандан кийин эки каармандын мамилеси кандай өзгөргөнүн көрсөтүү маанилүү.
Садыктын каты — үй-бүлөдөгү көнгөн тартипти көрсөткөн деталь. Алгач улууларга жана туугандарга салам айтылып, Жамийла аягында
эскерилет. Сейит муну айылдагы кадимки эреже катары түшүндүрөт. Бул эпизод жеке сезим менен коомдук тартиптин айырмасын байкоого жардам берет.
Сейиттин сүрөтү — өткөн окуяны жана анын чыгармачылык жолун бириктирген образ. Анда Жамийла менен Данияр жолдо баратышат. Сүрөт Сейит үчүн өткөн күндөрдү сактап, чыгармачылыкка дем берет.
Сабакта жоопту кантип негиздөө керек
Каарманга мүнөздөмө бергенде "ал жакшы" же "ал эркин" деген жалпы сөз менен чектелбеңиз. Оюңузду айтыңыз, анан аны эпизод менен негиздеп, маанисин түшүндүрүңүз. Мисалы, Сейиттин өзгөрүшүн Данияр менен Жамийланын кетишине болгон мамилеси жана сүрөтчү болууну тандоосу аркылуу көрсөтүүгө болот.
Талкууда Даниярдын ыры каармандардын көз карашын кантип өзгөртөт, Сейиттин үй-бүлөгө болгон жакындыгы менен сүйүүнү түшүнүшү кайсы жерде кагылышат, окуяны Сейит эмес, Садык баяндаса, окурман эмнени башкача кабыл алмак деген үч суроого көңүл буруңуз. Жоопторду повесттин текстине таянып бериңиз.
12 Бештин айы 2016, 11:21
