00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 06:00
06:00
4 мин
Утро хорошего дня
Фестиваль с сердцем – как Национальное общество Красного Полумесяца помогает детям с инвалидностью, популяризируя спорт и благотворительность
06:04
33 мин
Жаңылыктар
07:00
5 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 08:00
08:00
4 мин
Утро хорошего дня
Как работает единственный зоопарк Кыргызстана – беседа с директором Каракольского зоопарка
08:04
44 мин
08:49
7 мин
Жаңылыктар
09:00
4 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 12:00
12:01
3 мин
Будь в курсе
Как актерам и режиссерам помогают театральные критики?
12:04
35 мин
12:54
6 мин
Жаңылыктар
13:01
4 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 14:00
14:01
3 мин
Особый акцент
Как разделить имущество по брачному договору — советы юриста
14:04
43 мин
Жаңылыктар
15:01
3 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 16:00
16:01
3 мин
Максимальный репост
Новые возможности госипотеки: на каких условиях кыргызстанцы смогут покупать жилье
16:05
52 мин
Жаңылыктар
17:01
3 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 18:00
18:01
5 мин
Тема дня
Как мотивировать предпринимателей быть добросовестными?
18:06
49 мин
Жаңылыктар
19:01
4 мин
Ежедневные новости. Погода на завтра
Ежедневные новости. Выпуск 20:00
20:00
5 мин
Будь в курсе
Видео с нарушениями водителей теперь можно отправить в мессенджер ГУОБДД. Как это будет работать?
20:06
41 мин
20:47
7 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 06:00
06:00
5 мин
Утро хорошего дня
Как работает единственный зоопарк Кыргызстана – беседа с директором Каракольского зоопарка
06:05
44 мин
Жаңылыктар
07:00
5 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 08:00
08:00
3 мин
Утро хорошего дня
Гипертония и гипотония: как здоровье человека зависит от давления
08:04
40 мин
Жаңылыктар
09:00
4 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 12:00
12:01
3 мин
Будь в курсе
Как выбирают профессию пограничника?
12:04
43 мин
Жаңылыктар
Жаңылыктар. Чыгарылыш 13:00
13:01
3 мин
Sputnikteн сүйлөйбүз
Туризмди санариптештирүү кечеңдеп жатабы — Кыргызстан дүйнөлүк аренага чыгуу мүмкүнчүлүгү келди
13:04
25 мин
Sputnikteн сүйлөйбүз
Кыймылсыз мүлктү каттоо, күрөөгө коюу үчүн камсыздандыруу полисин талап кылынабы?
13:31
24 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 14:00
14:01
3 мин
Особый акцент
Как распознать порок сердца у не родившегося ребенка — беседа с диагностом
14:05
60 мин
Ачык кеп
Кыргызстанда вирустук гепатитке массалык текшерүү жүргүзүлөт. Изилдөө кантип жана эмне үчүн ишке ашырылат?
15:05
44 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 16:00
16:01
3 мин
Максимальный репост
Дачники КР требуют решить свои проблемы. Нужен ли для этого новый закон?
16:05
38 мин
Жаңылыктар
Жаңылыктар. Чыгарылыш 17:00
17:01
3 мин
Көз мончок
“Сабаттуу сүйлөө – келечектеги ийгиликтин ачкычы”. Так жана кооз сүйлөө адамдын жашоосунда канчалык маанилүү?
17:04
47 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 18:00
18:01
5 мин
Тема дня
Общая история России и Кыргызстана: как сформировать позитивное отношение к ней у молодежи
18:07
39 мин
Жаңылыктар
Жаңылыктар. Чыгарылыш 19:00
19:01
5 мин
Туяк
Калемдештери суктанып окуп, өзүнүн бир да китеби чыкпай калган акын. Эскерүү
19:06
51 мин
Ежедневные новости
Ежедневные новости. Выпуск 20:00
20:01
5 мин
Об экономике и не только
Экономика и безопасность – что обсуждали на Валдайском форуме в Уфе?
20:06
44 мин
Ачык кеп
Кыргызстанда вирустук гепатитке массалык текшерүү жүргүзүлөт. Изилдөө кантип жана эмне үчүн ишке ашырылат?
23:05
44 мин
КечээБүгүн
Эфирге
г. Бишкек89.3
г. Бишкек89.3
г. Каракол89.3
г. Талас101.1
г. Кызыл-Кыя101.9
г. Нарын95.1
г. Чолпон-Ата105.0
г. Ош, Жалал-Абад107.1

Шайдуллаева: айылдан келгенде шаардык кыздарды көрүп аябай таң калгам

© Sputnik / Табылды КадырбековПисательница Топчугуль Шайдуллаева
Писательница Топчугуль Шайдуллаева - Sputnik Кыргызстан
Жазылуу
Топчугүл Шайдуллаева бала чагында апасынын эс алууга чыкпаганы, өзүнө дегеле көйнөк сатып албаганы, керели кечке талаада оор жумуш менен алек болгонун кадыресе көрүнүш катары кабыл алчу. Айыл жана шаар турмушундагы асман менен жердей айырмачылык анын кыргызстандык коомду изилдөөсүнө түрткү болгон.

Топчугүл Шайдуллаеванын айтымында, Кыргызстанда (дегеле дүйнө жүзүндө) көпчүлүк адамдар аялдарды "мындай кийинет, күйөөсүнө тигиндей сүйлөйт, баласын туура эмес тарбиялайт" деп сындаганга маш.

Эгер кыргызстандык кыз-келиндердин көйгөйлөрү тууралуу кеп кыла турган болсок, Топчугүл Шайдуллаева бул маселенин ийне-жибине чейин жакшы билет. Кыргызстандын аялдар кыймылында гана активдүүлүк көрсөтпөстөн, социология боюнча өз кандидаттык ишинде да аялдар темасын козгогон.

Кийинчерээк Топчугүл Шайдуллаева колхозчу апасына арнап "Кызыл өрүк" деген китебин жазган.

— Бала чагыңыздан баян салсаңыз. Жолуңуз кандай башталган?

— Баткен облусундагы Кара-Булак айылында төрөлгөм. Бул жерде айтылуу айгүл гүлдөйт. Апам колхозчу болгон, атам мектеп окуучуларына электротехниканы үйрөткөн. Журналисттик жолум капысынан, жетинчи класста окуп жүргөнүмдө башталды.

Биздин кыштак накта бир күйүткө тушукту — мончо иштебей калбаспы. Ал биз жууна турган жападан жалгыз жер эле: айылда эч кимдин үйүндө мончо жок болчу.

Спортсменка по алышу (классический стиль) Алтынай Мамарасул кызы - Sputnik Кыргызстан
Балбан кыз Алтынай: атаандашымдын акырегин сындырып коюп, ооруканага барып жүрдүм
Мен, катардагы окуучу бул көрүнүштү сынга алган макала жазып, почта аркылуу райондук "Кызыл Туу" гезитине салып жибердим. Дароо эле жарыяланышы мага абдан күтүүсүз болгон. Андан да кызыгы – төрт күн өтпөй жалгыз мончобузду оңдоп коюшканы!

Көрсө, мындай макалаларда камтылгандарга райондук компартиянын бюросу дароо чара көрчү экен. Бир нерсени аңдадым: айтылган көйгөйлөр калемдин учу менен тезирээк чечилет тура. Ошондон тарта көп жаза баштадым. Бишкекке келип, журналисттик окууга тапшырганым да ошондон.

© Sputnik / Табылды КадырбековЖазуучу Топчугүл Шайдуллаева: Совет бийлигинин тушунда – аялдар көп төрөшчү. Бирок, аялдар өз саламаттыгын эске албай, сактануу жолдорун билбей, улам төрөй беришкен
Писательница Топчугуль Шайдуллаева - Sputnik Кыргызстан
Жазуучу Топчугүл Шайдуллаева: Совет бийлигинин тушунда – аялдар көп төрөшчү. Бирок, аялдар өз саламаттыгын эске албай, сактануу жолдорун билбей, улам төрөй беришкен

— Борбор шаарга көнүп кетүү жеңил болдубу? Же жаныңызда ата-энеңиз коштоп жүрбөсө…

— Бул жакка тууган эжебиз, анын иниси менен келгем. Бардык экзамендерди мыкты тапшырып, жатаканадан бөлмө алууга жетиштим. Жеке дүйнөм үчүн да, тыйын-тыпыр жагынан да кыйын эле болгон, бирок, кайгырууга убакыт табылчу эмес — күнү-түнү сабак окуур элем.

Памирские кыргызы в студии ИА Sputnik Кыргызстан - Sputnik Кыргызстан
Памир кыргыздарынын тилеги, сүйүүсү жана калыңы. Боордоштордун ыймандай сыры
Бишкекте дароо көзгө урунган бир көрүнүш: шаардык кыздар көп окушчу, көп күлүшчү, сонун көйнөктөрдү кийишчү. Ал эми көз алдыма колхозчу апам тартылат: оор шарттарда качан болсо оокат менен алек. Кийинүү, эс алуу дегенди билбейт эле.

Бала кезимде муну капарга илчү эмесмин, себеби, бүт айылдык аялдар ушундай турмуш кечиришчү. Мында баарын башкача кылса болорун түшүндүм. Ошентип илимий кызматкер катары кыргызстандык айылдык аялдар тууралуу изилдей баштадым. Аспирантурага ташпырып жатканымда эле "Кыргыз айылдык үй-бүлө: структуралык-функционалдык анализ" деген темада илимий ишимди эбак даярдап койгом.

— Кыргызстандык айылдык кыз-келиндердин эң башкы көйгөйү катары эмнени атайт элеңиз?

— Совет бийлигинин тушунда – колхозчу аялдар көп төрөшчү. Биздин аң-сезимибизде балдар – үй-бүлөнүн башкы баалуулугу. Баары көп балалуу болгусу келет, бардык аракетибиз алар үчүн. Бирок, аялдар өз саламаттыгын эске албай, сактануу жолдорун билбей, улам төрөй беришкени кооптуу!

Совет маалында баары планга негизделген: түшүм жыйноо, заводдогу иш. Ал эми үй-бүлөнү пландаштыруу жөнүндө дегеле кулагыбыз чалбаган. Айыл-кыштактарда бойго бүтүрбөй, сактануу ыкмаларын аялдар билишчү да эмес.

© Sputnik / Табылды КадырбековЖазуучу Топчугүл Шайдуллаева: Үй-бүлөнүн эң жакшы калыбы — бир күйөө менен бир жубайдын биримдиги
Писательница Топчугуль Шайдуллаева - Sputnik Кыргызстан
Жазуучу Топчугүл Шайдуллаева: Үй-бүлөнүн эң жакшы калыбы — бир күйөө менен бир жубайдын биримдиги

— Көп аял алуу Кыргызстанда кылмыш катары каралат. Бирок, БУУнун калк фондусунун (ЮНФПА) маалыматы боюнча кыргызстандык аялдардын бир пайызы көп аялдуулукка баш ийген. Балким, Кылмыш кодексинен бул беренени алып салууга мезгил жеткендир?..

Тайбокс жана жекеме-жеке таймаш боюнча көп жолку дүйнө чемпиону Антонина Шевченко - Sputnik Кыргызстан
7 жылдан кийин Кыргызстанга келген Шевченко: "Ош" базардагы түртүшмөйдү да сагындым
— Азыркы чакта коомубузда көп аялдуу нике толкуну ура баштаганы — артка чегингендик. Үй-бүлөнүн эң жакшы калыбы — бир күйөө менен бир жубайдын биримдиги. Адамзат миңдеген жылдар бою никенин бардык: көп аялдуулук (көп күйөөлүүлүк), топ-топ түрүн башынан өткөргөн. Жыйынтыгында өзүнөн өзү бир аялдуу (бир күйөө) түрүн тандап алган.

Адам бир убакта эки кишини бирдей күчтө сүйө албасын так билем. Бул өзүн өзү алдоо! Эркектер жөн гана өздөрүн актап жатышат, турмушта андай болбойт. Мындан улам аялдар да, балдар да азап чегет.

Андан тышкары, көп аялдуулук болгон жерде эрте баш кошуу да бар. Эркектер аялдыкка жапжаш, билим алууга да, иштөөгө да үлгүрбөгөн кыздарды алышат. Алар өмүр бою күйөөлөрүнөн көз каранды. Алардын тагдырына ким жооп берет? Эч ким.

— Жарандардын 90 пайызы кыздын намысы анын бактысынын ачкычы деп санашат. Бул пикирге кошуласызбы?

— Менимче, бул маанилүү. Кыздын ыйманы анын тагдырына сөзсүз таасир этет. Кантсе да, кылымдардан сакталып келаткан баалуулугубуз. Башка тараптан да кыздын абийири бактылуу никеге кепил болбойт. Бул ар бир адамдын жеке иши бойдон калсын.

— Дагы бир өтө кылдат жана оор маселе — бул эмгек миграциясы…

Ала-Тоо 24 телеканалынын кабарчысы Айжан Омолдошева маек учурунда - Sputnik Кыргызстан
Журналист Айжан Омолдошева: канатыңды кыркып коем деп коркуткандар болду
— Табиятынан үйгө – өз очогуна байланганына карабастан, азыркы тапта өлкөдөн кеткен аялдардын саны эркектерге караганда арбып барат. Негизинен, кыздарыбыз акылдуу, күчтүү, билимдүү, бирок, чет өлкөгө аргасыз бет алышууда.

Болгондо да кыздар дал эне болор курагында өлкөдөн кетип жатышат. Мындай бакыт таткандын ордуна бөтөн бир жерде жашоо менен алышып жүрүшөт. Бул абдан чоң көйгөй.

Дагы бир жагдай: биздин татына, акылдуу, таланттуу кыздарыбыз чет өлкөлүктөргө турмушка чыгууда. Тигилер да өз кезегинде эң мыктыларды алып кетип жатышат. Биздин коом үчүн мындай айымдардын чет жерге кетиши жакшы көрүнүш эмес.

© Sputnik / Табылды КадырбековЖазуучу Топчугүл Шайдуллаева: кескин феминизмди мен колдобойм. Ошол эле учурда өз укуктары үчүн күрөшкөн аялдардын ролун да унуткарбоого тийишпиз. Чыгышта да, батышта да бизди киши катарына көрбөгөн мезгилдер болгон
Писательница Топчугуль Шайдуллаева - Sputnik Кыргызстан
Жазуучу Топчугүл Шайдуллаева: кескин феминизмди мен колдобойм. Ошол эле учурда өз укуктары үчүн күрөшкөн аялдардын ролун да унуткарбоого тийишпиз. Чыгышта да, батышта да бизди киши катарына көрбөгөн мезгилдер болгон

— Кыргызстанда аялдардын 38 жана эркектердин 45 пайызы алыста иштеген аялдар жаман жолго түшөт деп ойлошот. Мындай шек саноо эмне менен байланыштуу?

— Бизде баарынан аялдар сынга көп кабылышат. Үйлөрүнө канча акча жиберип жатканын унута аларды кеп кылганга кыйынбыз. Окумуштуу катары кыргызстандык аял туурасында бир тараптуу айта албайм, анткени, соңку кезде гендердик ролдор аябай алмашып калды. Кыргызстандык кыз-келиндердин арасында эле жиктелүү чоң. Алтургай, эмгек мигранттарынын арасында да. Он киши бир батирде жашаганы да бар, ийгиликтүү ишкер айымдары да жок эмес.

— Феминизм демилгесинин кеңири тарап баратышына кандай карайсыз?

КРдин эмгек сиңирген артисти, Карамолдо Орозов атындагы Академиялык эл аспаптар оркестринин солисти, Даңк медалынын ээси Майрам Дүйшекеева маек учурунда - Sputnik Кыргызстан
Майрам Дүйшекеева: филармонияны жүктөп кеткен жетекчилерди да көрдүк
— Кескин феминизмди мен колдобойм. Ошол эле учурда өз укуктары үчүн күрөшкөн аялдардын ролун да унуткарбоого тийишпиз. Чыгышта да, батышта да бизди киши катарына көрбөгөн мезгилдер болгон. Эмгек, билим алуу, добуш берүү укуктары үчүн күрөшкөн феминисттерди аеосуз жазалап, алардын жол башчыларын дарга асышкан.

Дал ошол тайманбас, жалтанбас айымдардын аркасы менен көптөн күткөн эркиндикке жеткенбиз. Бирок, бул эркиндик – абдан аяр жана кымбат. Ушундай баалуулуктан өз ыктыяры менен баш тарткан кыргызстандык кыздар пайда болгону мени түйшөлтөт. Түйшүктү артынуу жеңил, андан арылуу — татаал.

Жаңылыктар түрмөгү
0