03:42 22 Баш оона 2017
Түз эфир
Праздничное мероприятия Тысяча женщин в ак-элечеке — 2017 в Бишкеке

Бата берүүгө байланыштуу 6 "болбойт"

© AP Photo / Vladimir Voronin
Коом
Кыскача шилтеме алуу
Таалайгүл Усенбаева
"Болбойт" рубрикасы (28)
149410

Бата менен эл көгөрөт, жамгыр менен жер көгөрөт дегендей, кыргыз эли байыртадан батага өзгөчө маани берип, анын күчүнө, касиетине ишенип келишкен. "Бата алган адамдын тилеги орундалып, жерде калбайт" деп улуу муун ар дайым аксакал карыялардын батасын алып, түбүн ичкенге ашыккан.

Азыр да бул салт күчүн жогото элек. Бирок анын баркы бир аз өзгөрүп, түшүп баратканын этнографтар айтып жүрөт. Буга байланыштуу Sputnik Кыргызстан агенттиги этнограф Октябрь Капалбаевдин жардамы менен бата берүүдөгү болбой турган учурларды санап көрдү.

Кур аякка бата жүрбөйт. Кыргыздар бата алыш үчүн сөзсүз алгач дасторкон жайып, кан чыгарып, адамдардын курсагын тойгузган. Соңунда гана бата алган.

Себеби жок бата сурабайт. Негизи той-ашты элдин батасын алуу үчүн өткөрөт. Үйлөнүү тойдо "алганың менен тең кары" же келинге карата "көшөгөң көгөрсүн" сыяктуу сөздөр батага барабар болгон. Ошондой эле алыс сапарга кетип жатканда, кырсык чалганда да элдин батасын алыш үчүн түлөө өткөргөн. Элибиз эч качан себеби жок элди батага чакырган эмес.

Жөн киши бата бербейт. Батаны сөзсүз айылдын аксакалы, көптү көрүп-билген, акылман, улуу адамдар берген. Элге, эл ичинде той же түлөө берип жаткан адамга Жараткандан жакшылык, токчулук, аманчылык сурайт. Ошондой эле бата берген адам аны супсак кылбай, маанилүү кылып өтүп жаткан тойго ылайыктап туруп айтуусу керек.

Жаш бала бата бербейт. Кыргызда эч качан жаш бала бата берген эмес. Азыркы учурда тойлордо айрым жаш тамадалар бата беришет. Аны батанын "шаблону" деп да коюшат. Жаш бала бата сурайт, бирок аны улуу адам берет.

Алакан жайбай бата бербейт. Бата айтылып жатканда сөзсүз ошол жердеги адамдын баары алакан жайышы керек. Канчалык алакан жайган адам көп болсо, бата ошончолук кабыл болот деп айтып коюшат.

Бата берилмейин эл тарабайт. Той же түлөө болобу, сөзсүз бата тиленгенден кийин гана эл үйүнө тараган. Ошондой эле үйдө болсо да бата кылынмайынча дасторкон четинен туруп кетүү уят деп эсептелет.

Тема:
"Болбойт" рубрикасы (28)

Тема боюнча

Өкүл ата, өкүл эне эмне себептен, качан, кантип тандалат
Макалдатып сүйлөгөн колуңуздан келеби? Тест менен текшерип көрүңүз
Белгилер:
той, улуу адам, бата, Кыргызстан

ЭҢ МААНИЛҮҮ