Кыргызстанда мурасты кантип тариздөө керек. Жол-жобосу
© Sputnik / Александр Кряжев
/ Жазылуу
Макалада Кыргызстанда мурасты тариздөөгө байланыштуу документтер, мөөнөттөр, чыгымдар жана татаал жагдайлар тууралуу маалымат топтолгон.
Негизги эреже: тууганыңыз каза болгондон кийин алты айдын ичинде нотариуска мурасты кабыл алуу жөнүндө жазуу жүзүндөгү арыз берүү зарыл. Мурас калтыруучунун акыркы туруктуу жашаган жери боюнча нотариалдык округдун нотариусуна кайрылуу керек. Эгер мураска калган жер кайда экени белгисиз болсо же Кыргызстандын чегинен тышкары жайгашса, кыймылсыз мүлктүн жайгашкан жери боюнча, ал жок болсо кыймылдуу мүлктүн негизги бөлүгү жайгашкан жер боюнча аныкталат.
Мурасты кимдер ала алат
Мурастоо керээз боюнча же мыйзам боюнча жүргүзүлөт. Керээзге артыкчылык берилет, анда көрсөтүлбөгөн мүлк мыйзам боюнча мураска өтөт. Керээз калтыруучу мүлкүн каалаган адамга, уюмга, мамлекетке же жергиликтүү уюмдарга калтыра алат. Нотариус керээздин бар-жогун нотариаттын бирдиктүү маалыматтык тутумунан текшерет. Өлгөндүгү тууралуу күбөлүк көрсөтүлгөндөн кийин кызыкдар адам керээздин же мурастын бар-жогу тууралуу маалымат ала алат.
Кезек | Керээз жок болсо мүлктү ким мурастайт |
Биринчи | Балдары, жубайы жана ата-энесинин үлүшү тең болот. Неберелери өкүлдүк кылуу укугу боюнча мурастайт. |
Экинчи | Толук жана толук эмес бир туугандары, чоң аталары жана чоң энелери. Бир туугандарынын балдары өкүлдүк кылуу укугу боюнча мурастайт. |
Үчүнчү | Атасынын жана энесинин бир туугандары. Алардын балдары өкүлдүк кылуу укугу боюнча мурастайт. |
Төртүнчүдөн жетинчиге чейин | Алысыраак туугандар, ал эми жетинчи кезекте өгөй уул-кыздары, өгөй атасы жана өгөй энеси. |
Алдында мураскор жок болсо, мурастан четтетилсе, мурасты кабыл албаса же андан баш тартса, кийинки кезекте тургандар чакырылат. Мурас калтыруучудан мурда же аны менен бир убакта каза болгон туугандын үлүшү өкүлдүк кылуу укугу боюнча анын урпактарына өтүп, ортодо тең бөлүнөт.
Эмгекке жарамсыз багуудагы адамдар. Каза болгон адамдын багуусунда кеминде бир жыл турган адам мыйзамда каралган учурларда мүлктү маркумдун мураскорлору менен бирге мурастайт. Башка мураскорлор болсо, мындай адамдардын жалпы үлүшү мурастын төрттөн бир бөлүгүнөн ашпайт.
Жубайдын үлүшү. Адегенде жубайлардын биргелешкен мүлкүнөн тирүү калган жубайдын өз үлүшү бөлүнөт. Мураска каза болгон жубайдын үлүшү гана кирет. Мисалы, чогуу алган батир жубайлардын экөөнө тең таандык болуп, аялы же күйөөсү эки баласы менен биринчи мураскор болсо, көзү тирүү түгөй өзүнүн жарымын сактап калат. Калган жарымы үчкө бөлүнүп, ар бирине батирдин 1/6 бөлүгү тиет. Натыйжада жубайдын үлүшү 2/3 болот. Бул мисал нике келишими, мурас калтыруучунун ата-энеси жана үлүш боюнча талашы жок жагдайга тиешелүү.
Милдеттүү үлүш. Мыйзам боюнча мурас калтыруучунун балдары, анын ичинде асыраган балдары, ошондой эле эмгекке жарамсыз жубайы жана ата-энеси керээздин мазмунуна карабастан тиешелүү үлүшүнүн кеминде үчтөн эки бөлүгүн алат.
Мурасты тариздөө тартиби
1. Тиешелүү округдагы нотариусту табыңыз. Мурас ишин бир гана нотариус жүргүзүп, буга чейин каралган-каралбаганын маалыматтык тутумдан текшерет.
2. Мурасты кабыл алуу жөнүндө арыз бериңиз. Арызды жеке өзүңүз, атайын ыйгарым укугу бар өкүл аркылуу берсеңиз болот. Мындан тышкары, нотариалдык күбөлөндүрүлгөн кол тамгаңызды почтадан салып, болбосо электрондук кол тамга коюлган арызды электрондук форматта берсе болот.
3. Негизги документтерди тапшырып, белгилүү болгон бардык мүлк жана карыздар тууралуу кабарлаңыз. Айрым маалыматтарды нотариус мамлекеттик тутумдардан, банктардан жана башка уюмдардан өзү сурайт.
4. Алты ай өткөндөн кийин мураска болгон укук жөнүндө күбөлүк алыңыз. Күбөлүк бардык мураскорлор үчүн жалпы же ар бир мураскорго жана мүлктүн ар бир түрүнө өзүнчө берилет.
5. Укукту каттаңыз. Кыймылсыз мүлккө берилген күбөлүк мамлекеттик каттоодон өткөрүлөт. Автоунаа жана башка катталуучу мүлк тиешелүү органда кайра таризделет.
Кандай документтер керек
мураскордун паспорту жана арызы;
өлгөндүгү тууралуу күбөлүк, өлүм жөнүндө акт жазуусунан көчүрмө же мыйзамдуу күчүнө кирген сот чечими;
каза болгон адамдын акыркы туруктуу жашаган жерин ырастаган документ;
туугандыкты ырастаган жарандык абал актыларынын күбөлүктөрү, архивдик көчүрмөлөр же сот чечими;
керээз бар болсо анын нускасы же аны издөө үчүн маалыматтар;
эгер сакталып калса мүлккө укук белгилөөчү документтер.
Мүлктүн түрүнө жараша документтер
Батир, үй жана жер тилкеси. Нотариус объектинин кимге таандык экенин аныктап, катталган укук жана чектөөлөр тууралуу маалымат сурайт. Менчиктештирилген турак жай боюнча анда жашаган жана менчиктештирүүгө катышкан адамдар жөнүндө маалымат талап кылынышы мүмкүн. Күбөлүк берилгенден кийин укук кыймылсыз мүлктү каттоо органында катталат.
Автоунаа. Менчик укугун ырастаган документтер жана техникалык паспорттун түп нускасы керек. Алынган күбөлүк автоунааны кайра тариздөө үчүн берилет.
Банктагы аманат. Нотариус каза болгон адамдын аманаты жана эсептери жөнүндө банкка суроо жөнөтөт. Ошондой эле төлөнбөгөн эмгек акы, пенсиялык топтомдор жана башка тиешелүү төлөмдөр тууралуу маалымат суралышы мүмкүн.
Документтер жок болсо. Адегенде нотариустан реестрлерден жана архивдерден маалымат алууну сураңыз. Менчик укугун, туугандыкты же мурас ачылган жерди административдик документтер менен ырастоо мүмкүн болбосо, тиешелүү факт же укук сот аркылуу аныкталат.
Мөөнөт жана мурасты иш жүзүндө кабыл алуу
Мурас алты айдын ичинде кабыл алынышы керек. Нотариалдык нускамага ылайык, мөөнөт дем алыш жана майрам күндөрү кошулуп эсептелет, ошондуктан кечеңдетүүгө болбойт.
Мураскерлик маркум менен чогуу жашоо, коммуналдык кызматтарды жана салыктарды төлөө, ачкыч алуу, оңдоо иштерин жүргүзүү, мүлктү коргоо же ижарага берүү, башка мураскорлордун жазуу жүзүндөгү ырастоолору жана башка далилдер менен ырасталат. Мурасты иш жүзүндө кабыл алган адам күбөлүк алуу үчүн алты айдан кийин да кайрыла алат. Бирок талаш жаралса далилдерди сот карайт. Ошондуктан арызды өз убагында берүү оң.
Мөөнөт өтүп кетсе, абалдан чыгуунун эки жолу бар. Мурасты кабыл алган бардык мураскорлордун жазуу жүзүндөгү макулдугун алуу же жүйөлүү себепти көрсөтүп, кошумча мөөнөт берүү жөнүндө сотко кайрылуу. Туугандыкты же мурасты иш жүзүндө кабыл алуу укугун далилдөө мүмкүн болбосо жана башка мураскорлор арыз ээсин кошууга макул болбосо, бул маселе да сотто чечилет.
Мурастан баш тартуу жана карыздар
Мурастан баш тартуу мураскор мураска чакырылганын билген же билүүгө тийиш болгон күндөн тартып алты айдын ичинде нотариуска жазуу жүзүндөгү арыз берүү менен таризделет. Сот бул мөөнөттү эки айдан ашпаган убакытка узарта алат. Баш тартуу чечими артка кайтарылбайт. Өкүл атайын ыйгарым укугу болсо гана баш тарта алат. Мураскор мүлккө иш жүзүндө ээлик кылса, аны тескесе же укук белгилөөчү документтерди алуу үчүн кайрылса, баш тартуу укугу мөөнөтүнөн мурда токтошу мүмкүн.
Мураскорлорго активдер менен бирге мүлктүк милдеттенмелер да өтөт. Бул милдеттенмелер адам каза болгондо токтоп калбайт. Мураскорлор кредиторлордун алдында чогуу жооп бергени менен көлөмү ар биринин өзүнө өткөн мүлк наркынын чегинде гана болот. Алимент, пенсия алуу укугу, өмүргө жана ден соолукка келтирилген зыяндын ордун толтуруу жана башка жеке укуктар менен милдеттер мураска кирбейт.
Тариздөө канча турат
Күбөлүк алуучу | Мамлекеттик алым |
Балдары, ата-энеси, жубайы | 1 000 сом |
Бир туугандары, чоң аталары, чоң энелери, неберелери | 2 000 сом |
Башка мураскорлор | 5 000 сом |
Жубайдын жалпы мүлктөгү үлүшү жөнүндө күбөлүк | 2 эсептик көрсөткүч |
Бул — күбөлүк берүү үчүн алынуучу мамлекеттик алым. Нотариустун кошумча кызматтары, укук каттоо, дубликаттар жана архивдик маалым каттар, котормо, мыйзамдаштыруу же апостиль, мүлктү баалоо жана соттук чыгымдар өзүнчө төлөнүшү мүмкүн. Нотариалдык иштер конторадан тышкары жасалса мамлекеттик алым эки эселенген өлчөмдө алынат, ал эми транспорттук чыгымдар кадимки өлчөмдө төлөнөт. Ошондуктан жалпы чыгым мурастын курамына жана жагдайга жараша болот.
Сотко качан кайрылуу керек
Керээздин жарактуулугу боюнча талаш, мөөнөттү калыбына келтирүү, туугандыкты, мурас ачылган жерди же мүлктүн кимге таандык экенин аныктоо, мурасты бөлүштүрүү, татыксыз мураскорду четтетүү же үлүш өлчөмү боюнча пикир келишпестик өзүнчө соттук кароону талап кылат. Керээзди анын формасы же түзүү тартиби бузулган учурда, ошондой эле бүтүмдөрдүн жараксыздыгынын жалпы негиздери боюнча талашууга болот.
Чет өлкөдөн тариздөө
Арызды кол тамганы күбөлөндүрүп, нотариуска почта аркылуу жөнөтүп, же ыйгарым укугу бар өкүл аркылуу иш жүргүзсө болот. Чет өлкөлүк расмий документтер адатта мыйзамдаштырууну же апостиль коюуну талап кылат. Кыймылсыз мүлктү мурастоо ал жайгашкан өлкөнүн укугу боюнча аныкталат. Кыргызстанда катталган мүлк Кыргызстандын мыйзамдары менен таризделет.
Расмий булак
Кыргыз Республикасынын Граждандык кодекси II бөлүк
Нотариалдык аракеттерди жасоонун тартиби жөнүндө нускама
Мамлекеттик алымдын ставкалары
Кыймылсыз мүлккө укуктарды мамлекеттик каттоо жөнүндө мыйзам
