18:34 19 Бештин айы 2018
Түз эфир
  • USD69.8381
  • EUR79.6224
  • RUB1.0406
Кыргыз эл Баатыры Сооронбай Жусуев. Архив

Сооронбай Жусуев. Өмүр баяны

© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Таржымал
Кыскача шилтеме алуу
Кыргыз Эл баатыры Сооронбай Жусуев каза болду (6)
7557211

Сооронбай Жусуев 1925-жылы 15-майда Кара-Кулжа районуна караштуу Алай-Куу өрөөнүндөгү Кызыл-Жар кыштагында туулган.

Өзүнүн туулганы жөнүндө акындын мындай саптары бар:

Алай-Кууда дүйнөгө табылганмын,
Ай, Күнүнүн нурларын жамынганмын. 

Так түшүнүп таалайым ырда экенин, 
Татаал жолдуу сапарга камынгамын. 

Айыл мектебин бүтөрү менен 18 жашында 1943-жылы аскердин катарына чакырылып, согуштун акырына чейин Панфилов атындагы 8-гвардиялык дивизияда байланышчы болуп кызмат өтөгөн. Майданда эки жолу жарадар болгон.

Акындын "Алдыга жүргүн, кыргыздар!" "Биз жеңишчил", "Жаркынга" деген алгачкы ырлары ошол кандуу 1943-жылы жаралган. 

Согуштан кайткандан кийинки 1946–1947-жылдары Совет районунун "Коммунизм үчүн" гезитинде жооптуу катчы болуп иштеп, 1947–1949-жылы болсо Ош мамлекеттик мугалимдер институтунда билим алат. Аталган окуу жайынын кыргыз тили жана адабияты факультетин артыкчылык диплому менен бүтүргөндөн кийин, 1951-жылы Ош облустук "Ленин жолу" гезитинин редакциясында бөлүм башчы болуп иштеп жүрүп, ошол эле жылы Москванын Максим Горький атындагы адабият институтуна өтөт. 

Аны аяктап келгенден кийин Сооронбай Жусуев 1959-жылга чейин "Ала-Тоо" адабий көркөм журналынын башкы редактору, "Чалкан" сатиралык журналында жооптуу катчы болуп эмгектенет. 

Акын 1949-жылы эле СССР жазуучулар союзуна 1949-жылы кабыл алынат.

1960–1986-жылдары акын Кыргызстан жазуучулар союзунун аппаратында адабий кеңешчи болуп иштеген.

1950-жылы алгачкы "Эмгек күүсү" аттуу ыр жыйнагы басмадан чыккандан кийин, акындын дагы 30дан ашык китеби өз эне тилинде, 14 китеби орус тилинде жарык көргөн. Ырлары казак, өзбек, украин, азербайжан, тажик тилдерине жана башка чет тилдерине да которулуп чыгат. 

Жусуев өзү да чебер котормочулук менен Шекспир, Пушкин, Лермонтов, Шевченко, Абай, Мактымкули, Исаакян, Омар Хайам, Маяковский, Есенин, Гамзатов, Кулиев сыяктуу бир топ акындардын чыгармаларын кыргыз окурмандарына тартуулаган.

Алардан бир мисал:

Шаганэм, менин Шаганэм!
Түндүктөн мында мен келгем
Ай тийген буудай термелген
Талааны айтам сага мен
Шаганэм, менин Шаганэм. (Сергей Есенин)

Кыргыз адабиятынын өнүгүшүнө кошкон зор салымы үчүн 1981-жылы ал "Кыргыз эл акыны" наамы ыйгарылган. 

Сооронбай Жусуевдин 70тен ашык ырларына музыка жазылган. Алардын арасында Рыспай Абдыкадыровдун обонуна салынган "Айтсаң боло", "Кымбатым" аттуу ырлары, Асылбек Өзүбековдун "Кош жылдыз", Исрадин Аманбаевдин "О, анда көктөм эле" жана башка ырлар бар. 

Сооронбай Жусуевдин 2003-жылы өзүнүн небересине арнап жазган "Канат менен Зарина" махабат дастаны орус, тажик, түрк, өзбек, кытай ж.б. тилдерге которулуп өзүнчө китеп болуп чыккан.

Ал эми 1998-жылы "Кыргызстандын эл агартуусунун отличниги", "Казакстандын эмгек сиңирген кайраткери" деген наам алат.

"Курманжан датка" аттуу ыр түрүндөгү романы үчүн 1998-жылы акын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыкка татыктуу болгон. 

Андай жанга атайы бир ат керек, 
Айрыкча ат, ардактуу ат бап келет. 

Орус айтса "Алай каныкеси" деп,
Кыргыз айткан кыска гана "Датка" деп, — деген саптар бар ал чыгармада.

2005-жылы Бүткүл дүйнөлүк интеллектуалдык менчик уюму Сооронбай Жусуевдин чыгармачылык ийгиликтерин баалап, Алтын медаль менен сыйлаган. 

2007-жыл "Кыргыз Республикасынын Баатыры" деген наам ыйгарылып, "Ак шум-кар" төш белгиси тапшырылган.

Акындын кичи мекени Кара-Кулжа районуна караштуу Сай-Талаа айылындагы орто мектеп жана Кара-Суу районуна караштуу Жар-Ооз айылындагы орто мектеп Сооронбай Жусуевдин атын алып жүрөт. 

Тема:
Кыргыз Эл баатыры Сооронбай Жусуев каза болду (6)

Тема боюнча

Шайлообек Дүйшеев — өмүр баяны
Мидин Алыбаев — өмүр баяны
Белгилер:
өмүр баян, Курманжан датка, Сооронбай Жусуев
Колдонуу эрежелериПикирлер

ЭҢ МААНИЛҮҮ