Колу чолок архитектор, эки баштык апийим. Караколдогу дунган мечитинин тарыхы

"2003-жылы Ысык-Көл облустук мамлекеттик архивден дунган мечитинин салынышы боюнча документ тапкам. 1862-1883-жылдары борбордук Кытайдын Шеньси жана Ганьсу аймактарында дунган козголоңчулары бийликте турган Цин династиясына каршы согушуп, бирок максатына жетпей калат. 1877-жылы жеңилүүгө дуушар болгон он миң дунган Кыргызстан менен Казакстанга качат. Ганьсу чөлкөмүнөн миңге жакын качкын Бедел ашуусун ашып, Караколго келишет. Аларга падышалык администрация Жети-Өгүз аймагында Марииновка (азыркы Ырдык) айылын негиздөөгө уруксат берет. Бир аз бөлүгү Караколдо отурукташат. Бара-бара бутка туруп, 1907-жылы Ибрагим ажы мечит куруу боюнча демилге көтөрөт. Имаратты дунган стилинде салдырыш үчүн Кытайдан 40 жаштагы архитектор Чжоу-Сыны чакырышат. Ал өзү менен кошо дагы 20 уста ала келет. Кызыгы, Чжоу-Сынын оң колу жок экен. Тактайларга мечитке керектелчү деталдарды чийип берип, андан соң усталар Чжоу-Сынын чиймеси боюнча жыгачтан жасашыптыр. Курулуш үч жылга созулган. Деталдар даяр болгондо мечит үч айдын ичинде тургузулат. Бир да мык колдонулган эмес. 1910-жылы 10-майда салтанаттуу ачылган. Чжоу-Сы усталары менен азыркы Ырдык кыштагында да дунган стилинде мечит салган. Эки мечит салынып бүткөндөн кийин ага падышалык Россиянын акчасы менен акы төлөп берүү сунушталат. Бирок ал сунуштан баш тартып, эки куржун толо апийим менен төлөп бергиле деп өтүнөт. Ошол учурда Кытайда апийимдин баасы абдан жогору экен. Натыйжада ага эки куржун толо апийим берилет. Бирок чек арага жакындап калганда каракчылар кол салып, Чжоу-Сы менен усталарды өлтүрүп, апийимин алып кетишкен. Архивде ушундай маалымат сакталып калган", — деп айтып берген Вахитов.