Айлыктан айлыкка чейин кантип жашаса болот

Кыргызстандыктардын 62 пайызы айлык маянага жашайт. Көпчүлүк иштегендер айдын аягында акчасыз калат. 

Бизге дайыма эле акчанын жетпегендигине беш себеп бар:

1. Алыбызга карап жашай албаган адатыбыз. Согончогуңду жумшарта турган жаңы кремге "сен ушунчалык татыктуусуң" деп жарнама какшап жатса, кантип сатып албайсың, туурабы? Ушул эле жерде жана азыр гана беш пайызга арзан сатылып жаткан телефонду кантип кыя өтөбүз? Маркетологдор өз ишин жакшы билет. Ага психологиялык фактор да кошул-ташыл болуп калат: акча канчалык аз болсо, анын жетиштигинен адам өзүн ошончолук көбүрөөк коргойм деп, керексиз буюм-тайымдарды сатып ала берет.

"Аш көп болсо, каада көп" же ашыкча социалдык активдүүлүк. Керексиз нерселерди сатып алуудан баш тартып жана арзаныраак базарларга баруу менен көп эле акча үнөмдөсө болот. Бирок достор менен бир жерге отурабыз деп, же бир чала тааныш эле бирөөнө кымбат белек алам деп баягы үнөмдөгөн акчабызды бир заматта сапырып коёбуз. Өзүңүзгө ырахат тартуулап, чөнтөгүңүздү ашыкча какпай турган гана иш-чараларга барууга аракет жасаңыз. 

Иш издеп келгендердин айрымы канча эмгек маяна алгысы келерин айткандан тартынат. Иш берүүчүлөргө мындайда Кудай берип салат. Алар андай тартынчаак кызматкердин эмгек акысын жеке өзү билип чегерип коёт. Ал эми кызматкердин буга байланыштуу ызасы, таарынычы улам күчөй берет. Стресс ишке болгон жөндөмдү, иштин натыйжасын төмөндөтөт.  Бирок жаман иштегениң үчүн эч ким айлыгыңды көтөрбөйт. 

"Күндүк өмүрүң болсо, түштүгүңө жорго мин" түшүнүгү. Үнөмдөө жөнүндө сөз боло калса, дароо эле жыргалчылык буюмдарынан баш тартуу деп түшүнөбүз. Чындыгында таптакыр башка формула бар: байлык = иштеп тапканың – сарптаганың. Ал эми айрым учурларда чыгымды кыскарткандан көрө, кирешени көбөйткөн оңой эмеспи. Бирок сиз баары бир чыгымдарды кыскартайын деп чечсеңиз, кафе-ресторандарга, караоке клубдарына барганды азайтуу менен ар кандай оюн-зоок, көңүл ачуулардан баш тарткан оңой. Ошондой эле ашыкча кийим, бет боёкторду алгандан да эч зыянсыз баш тартса болот. 

Эртеңки күн жөнүндө ойлобогондук. Мындай адамдардын эсебинен банктар менен микрокредиттик уюмдар пайда тапканга эч каршы эмес. Жаңы ичик (шуба) керекпи? Мына, даяр! Жаңы оюндун приставкасычы? Алыңыз. Каалаганыңызды сатып алганга насыя алсаңыз, баары бир бүгүн эмес, эртең төлөйсүз да. Акча жетпей жатабы? Кайра дагы насыя алса болот. Карыздын сазына бата бер! 

Эми болочок кирешелерге артылган курулай үч үмүт-ишенимди карап көрөлү:

Эми ал ишсиз эмес, биржада ойнойт. Валюталык жана фондалык биржаларда чириген байлыкты издөөчүлөр толуп жатат. Алардын арасында кесипкөй экономисттер сейрек болот. Фондулук биржалардагы абалга үзбөй көз салуучулар андан да аз. Демек, биржалардын эсебинен каржылык абалын чанда эле бир киши оңдой алат.

Ишке орношууда көпчүлүк жаштар келишимде көрсөтүлгөн суммага сүйүнүп эле, колуна накта тие турган маянага көңүл бурушпайт. Салыктар менен социалдык төлөмдөрдү алып салгандан кийин адистин ишке болгон дилгирлиги кескин төмөндөй түшүшү ыктымал. 

Биздикилер үй-бүлөлүк бюджетти пландаганга колдору да тийбейт, мойну да жар бербейт. Ошонун айынан керектөөчүлүк түшүнүк өтө эле бурмаланган болот. Жаңы диван сатып алуу бюджетке анча деле күч келтирбегенсийт эмеспи. Бирок кайра эле акчанын жетиштигине дуушар болосуң. 

ТЫЯНАК:

Эгер ушунчалык эле акча короткуңуз келип жатса, андай азгырыктан оолак болгонго аракет кылыңыз. Каражатыңызды банкка салып коюңуз. Эркин акча чөнтөгүңүздө болбогон соң, жаңы ооз боёк алуу же кафеге барып отуруу зарылчылыгын аргасыздан кайра карап чыгасыз. Банктык пайыздарыңызды жоготкуңуз келбейт да, туурабы? Баса, каткан акчаңызды эң төмөн киреше менен да көбөйтсө болот. Ишенбесеңиз, баалар өсүп, валюталык рынок олку-солку болуп турганда акча топтогонго үлгүрүп жаткан пенсионерлерден сурап, үйрөнүңүз. Башкысы, бул адатка айланышы керек.