Сандык

Кыргыздын жыгач усталары сандыкты негизинен жакшы кургатылган арча, карагай, өрүк, кайыңдан жасап, сыртын булгаары же шире менен каптап, оймо-чиймелерди түшүрүп, түстүү баалуу металлдар менен кооздогон.

Жагдан — боз үйдүн төрүнө коюлчу сандыктын бир түрү. Аны жыгач уста менен зергерлер өзгөчө аземдеп жыгачтан жасап, сыртын кол булгаары же ашатылган чылгый шире менен каптаган.

Андан соң маңдайкы бетине улуттук оюуларды түшүрүп, күмүш зымдар менен из калтырган. Күмүш бөрктүү гүл мыктар урулуп, куйма кооз топчулар чөгөрүлгөн. Ал эми ичи шири менен капталган. Үстүндөгү капкагы менен негизги бөлүгүнүн ортосуна кулпу салгычы орнотулуп бекитилген.

Айрым учурда жагдандын сыртына темир да капталып, устанын жөндөмүнө жараша кооздолуп, ага айнек, акак, жакут, зумуруд өңдүү асыл таштар чөгөрүлгөн. Андагы өзгөчөлүктөр үй ээсинин мал-жанынан, статусунан кабар берген. Көбүнчө жагдандын маңдайкы бети гана мыкты көркөмдөлүп, калган беттери жупуну болгон. Андай сандык ар кандай формада жана көлөмдө жасалган.

Ага үй-бүлө мүчөлөрүнүн кийим-кечеси, зер буюмдары, баалуу оокаттары, алтын, күмүштөн куюлган куймалары сакталган.

Кызын турмушка узаткан ата-эне сепке жагданды аймактагы мыкты усталарга жасатып кошуп берген. Анын ичинде кызга тиешелүү бардык оокат-кечеси салынган.

Үкөк — тамак-аш, азык-түлүк, идиш-аяк салынчу жыгачтан жасалган анча чоң эмес сандыкча. Жыгач усталар үкөктүн маңдайкы бетине оюм-чийим түшүрүшкөн.

Сырты менен ичи тери, шире капталбай жөнөкөй жасалат. Ал боз үйдүн оң жагына коюлуп негизинен кожойкелер пайдаланган. Үстүндө бир эле туткасы болуп, кичинекей кулпу салгычы болот.

Көмүркөй — эркектин аспап, куралдары сакталуучу сандыкча. Ал боз үйгө киргенде сол жакта турат. Көмүркөй темирден, жыгачтан анча чоң эмес көлөмдө жасалып, туткасы үстүндө болот.

Ичине устачылыкка, зергерчиликке, теричиликке керектүү оор оокаттар салынгандыктан тери менен капталып бышыкталган.

Төө сандык — көлөмү чоң сандык. Аны кыргыздар көчүп-конгондо ичине буюм-тайымын салып колдонгон. Оор болгондуктан эки капталында туткасы, капкагында кулпусу болгон.

Кол сандык — анча чоң эмес жеңил сандык. Бир кишиге ылайыкталгандыктан капкагында бир эле тутка орнотулат. Анын ичине куда күткөн ата-энелер кызынын куурчагын, шакегин, билеригин, чач учтугуна чейин салып берген.