Медетов: кыргыз адабиятында алгачкы сынды Арабаев жазган
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Жазылуу
Жусуп Баласагын атындагы КУУнун манас таануу жана дүйнөлүк адабият кафедрасынын доценти, филология илимдеринин кандидаты Аскар Медетов кыргыз жазма адабиятында сын жанры 1980-жылдарга чейин өнүгүү жолунда болгонун айтты.
Кыргыз жазма адабиятында алгачкы сын Молдо Кылычтын 1911-жылы Казань шаарынан жарык көргөн "Кыса зилзала" китебине жазылган. Анда китептин баш сөзүн жазып, чыгарма жөнүндө өз пикирин билдирген сынчы Ишеналы Арабаев болгон. Бул тууралуу Аскар Медетов Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.
Медетов: кыргыз адабиятында алгачкы сынды Арабаев жазган
Анын айтымында, сын жанры 1920-30-жылдары идеологиялык көз карашта жүргөн.
"Кыргыз жазма адабиятында профессионалдык сын жанрынын калыптанып, өнүгүшү 1920-жылдарга туура келет. Буга табигый, коомдук себептер түрткү болгон. 1920-30-жылдары ар бир чыккан китепке сын айтуу, пикир билдирүү, рецензия жазуу популярдуу боло баштайт. Айтылган сындардын дээрлик бардыгы идеологиялык көз карашты камтыган. Касым Тыныстанов менен Аалы Токомбаевдин ортосундагы адабий кармаш да мына ушул сын багыты боюнча жүргөн. Кыргыз жазма адабиятындагы сын жанрынын башатында турган деп Мухамед Дөгдүров, Калим Рахматуллиндерди айтсак болот. Андан кийин Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында сын белгилүү себептерден улам кайсы бир деңгээлде басаңдаган. Бирок 1950-жылдардан тарта жакшы өнүккөн. Бул доордогу сындын атасы деп Азиз Алиевди атап келишет. Ал Москвадан илим жактап келген философ болгондуктан, чынында эле кыргыз адабий сынын жаңы деңгээлге көтөргөн. Кеңешбек Асаналиевдин да сынчылык чыгармачылыгы ушул мезгилге туура келет. Булардан кийинки муун болуп Качкынбай Артыкбаев, Салижан Жигитов, Абдыкадыр Калыков, Шаршенбек Үмөталиев, Камбаралы Бобулов, Мухтар Борбугулов сыяктуу сынчылар келген. Ал эми 1960-70-жылдары кыргыз адабияты дүркүрөп өнүгүп, аны менен бирге сын жанрында Советбек Байгазиев, Абдыганы Эркебаев, Осмонакун Ибраимов, Калык Ибраимов, Каныбек Эдилбаев, Калыбек Байжигитов, Үсөн Касыбеков, Аман Токтогулов, Кадыркул Даутов сыяктуу чоң топ пайда болгон. 1980-жылдардан тарта адабияттын аталган багыты кайрадан басаңдай баштаган", — деди Медетов.
Ал кыргыз адабиятында сын жанры 1990-жылдары такыр эле токтоп калса, эгемендүүлүктөн кийин бирин-серин жанданып жатканын кошумчалады.
