https://sputnik.kg/20261006/1104123473.html
Мөңгүлөрдүн үстүндөгү кара катмар окумуштуулардын тынчын алууда
Мөңгүлөрдүн үстүндөгү кара катмар окумуштуулардын тынчын алууда
Sputnik Кыргызстан
Улуттук илимдер академиясынын Суу проблемалары жана гидроэнергетика институтунун илимий кызматкери, гляциолог Гүлбара Оморова мөңгүлөрдүн үстүндө кара додо... 06.10.2026, Sputnik Кыргызстан
2026-10-06T15:04+0600
2026-10-06T15:04+0600
2026-10-12T10:44+0600
https://sputnik.kg/img/07ea/0a/0c/1104232278_0:134:2560:1574_1920x0_80_0_0_00c8a5a06a3410191cfdd5ac8bf3fdfa.jpg
Мөңгүлөрдүн үстүндөгү кара катмар окумуштууларды тынчсыздандырууда
Sputnik Кыргызстан
Улуттук илимдер академиясынын Суу проблемалары жана гидроэнергетика институтунун илимий кызматкери, гляциолог Гүлбара Оморова мөңгүлөрдүн үстүндө кара додо болуп үйүлгөн микробиологиялык зат барган сайын көбөйүп жатканын айтты.Анын айтымында акыркы изилдөөлөр мөңгүлөрдө жаракалар барган сайын кеңейип, саны көбөйүп жатканын көргөзүүдө.“Мөңгүлөрдү жеринде изилдөөлөрдө мурунку жараңкалардын узундугу узарып, туурасы кеңейгенин жана ак муздун үстүндө жаңы жаракалар пайда болуп жатканын көрүүгө болот. Буга климаттын өзгөрүшү жана көптөгөн антропогендик факторлордун натыйжасы. Мөңгүнүн үстүндөгү геоморфологиялык себептеринен тышкары микробиологиялык өзгөрүүлөрдү да байкадым. Мурда мөңгүнүн үстүндө криоконит (майда чаң, көө, минералдар жана микроорганизмдерден турган, мөңгүнүн бетине топтолгон кара катмар — ред.) аз болсо, азыркы убакта муздун үстүндөгү температура жогорулаган сайын алар адам боюндай бийиктикте мөңгүнүн үстүндө кара додо болуп үйүлүп өрчүгөнү таң калтырды. Мөңгүнүн үстүндөгү кара катмар эмне себептен көбөйүп жатканын жана анын зыяндуулугун, курамын текшерүүгө лабораториялык мүмкүнчүлүк түзүлбөгөндүктөн, каражаттын жоктугунан көптөгөн суроолорума жооп таба албадым. Бирок үлгүлөрүн алып келип, муздаткычка салып койдум. Мүмкүн лабораториялык бардык шарты бар чет өлкөлүк кесиптештер менен чогуу изилдөөгө мүмкүнчүлүк түзүлөр. Бул муз үстүндө үйүлгөн кара додону толугу менен криоконит эмес болушу мүмкүн. Жыл өткөн сайын мөңгүнүн эрүү сезону узаргандан узарып жатат. Мындан улам мөңгүнүн ээрий турган кар сызыгы да жогорулоодо”, — деди Оморова.Ал мөңгүнүн ээриши дүйнө жүзүнө тиешелүү болуп жатканын, бирок ал процессти жайлатуу үчүн токойлорду кыйбай, бак-дарактарды көбөйтүп, кен казуучулардын жоопкерчилигин, мөңгүнү коргогон мыйзамдарды күчөтүү керектигин кошумчалады.
Улуттук илимдер академиясынын Суу проблемалары жана гидроэнергетика институтунун илимий кызматкери, гляциолог Гүлбара Оморова мөңгүлөрдүн үстүндө кара додо болуп үйүлгөн микробиологиялык зат барган сайын көбөйүп жатканын айтты.Акыркы изилдөөлөр мөңгүлөрдө жаракалар барган сайын кеңейип, саны көбөйүп жатканын көргөзүүдө. Адистин айтымында, изилдөөлөрдөн мурунку жаракалар узарып, туурасы кеңейгенин жана ак муздун үстүндө жаңы жаракалар пайда болуп жатканын көрүүгө болот. Бул — климаттын өзгөрүшүнүн жана көптөгөн антропогендик факторлордун натыйжасы. Ал мөңгү дүйнө жүзүндө эрип жатканын, бирок ал процессти жайлатуу үчүн токойлорду кыйбай, бак-дарактарды көбөйтүп, кен казуучулардын жоопкерчилигин, мөңгүнү коргогон мыйзамдарды күчөтүү керектигин кошумчалады.
Sputnik Кыргызстан
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Кыргызстан
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Жаңылыктар
kg_KG
Sputnik Кыргызстан
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Кыргызстан
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
аудио
Улуттук илимдер академиясынын Суу проблемалары жана гидроэнергетика институтунун илимий кызматкери, гляциолог Гүлбара Оморова мөңгүлөрдүн үстүндө кара додо болуп үйүлгөн микробиологиялык зат барган сайын көбөйүп жатканын айтты.
Акыркы изилдөөлөр мөңгүлөрдө жаракалар барган сайын кеңейип, саны көбөйүп жатканын көргөзүүдө. Адистин айтымында, изилдөөлөрдөн мурунку жаракалар узарып, туурасы кеңейгенин жана ак муздун үстүндө жаңы жаракалар пайда болуп жатканын көрүүгө болот. Бул — климаттын өзгөрүшүнүн жана көптөгөн антропогендик факторлордун натыйжасы.
"Мөңгүнүн үстүндөгү геоморфологиялык себептеринен тышкары микробиологиялык өзгөрүүлөрдү да байкадым. Мурда криоконит (майда чаң, көө, минералдар жана микроорганизмдерден турган, мөңгүнүн бетине топтолгон кара катмар — ред.) аз болсо, азыр муздун үстүндөгү температура жогорулаган сайын алардын адам боюндай бийиктикте мөңгүнүн үстүндө кара додо болуп үйүлүп өрчүгөнү таң калтырды. Мөңгүнүн үстүндөгү кара катмар эмне себептен көбөйүп жатканын жана анын зыяндуулугун, курамын текшерүүгө лабораториялык мүмкүнчүлүк түзүлбөгөндүктөн, каражаттын жоктугунан көп суроолорума жооп таба албадым. Бирок үлгүлөрүн алып келип, муздаткычка салып койдум. Мүмкүн лабораториялык бардык шарты бар чет өлкөлүк кесиптештер менен чогуу изилдөөгө мүмкүнчүлүк түзүлөр. Муз үстүндө үйүлгөн кара додо толугу менен криоконит эмес болушу мүмкүн. Жыл өткөн сайын мөңгүнүн эрүү сезону узарып жатат. Мындан улам мөңгүнүн эрий турган кар сызыгы да жогорулоодо”, — деди Оморова.
Ал мөңгү дүйнө жүзүндө эрип жатканын, бирок ал процессти жайлатуу үчүн токойлорду кыйбай, бак-дарактарды көбөйтүп, кен казуучулардын жоопкерчилигин, мөңгүнү коргогон мыйзамдарды күчөтүү керектигин кошумчалады.
