Мамытов: акча чыгаруу системасын мыкты түшүнүү экономикага чоң түрткү болот

© Sputnik / Кенжебай Сатканалиев
Жазылуу
Изилдөөчү экономист Улукман Мамытов акча чыгаруу механизмдерин жакшы түшүнүү менен экономикада кыска убакытта чоң секирик жасаса болот деп эсептейт.
Эмнеге айрым өлкөлөр каалашынча акча басып чыгарат, кээси муктаждыгын жапканга да жетише албайт деген суроо дайыма кызык. Алгач акча басып чыгаруу механизмдерин түшүнүп алуу керек. Тарыхта аны жакшы өздөштүрүп, мамлекетинин экономикасын көтөрүп кеткен финанситтер көп эле болгонун Улукман Мамытов Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.
Анын айтымында, акча чыгарууда айлантуу, колдонуу маселелери маанилүү.
"Тарыхта акча чыгарып, аны туура колдонуу менен экономикасы гүлдөгөн өлкөлөр болгон. Байыркы Римден бери карай тизмектей берсек болот. 1000 жылдай өнүгүү үстүндө болуп турган бул империя бир гана басып алуу жолу менен байыган эмес. Алар алтын, күмүш, жез тыйындарды чыгарып, муктаждыгына жумшап мамлекетинин инфраструктурасын жакшыртышкан. Ал эми XIII кылымда алгачкы кагаз акчасын чыгарган Кытайдын Юань династиясынын ханы Хубилай хан мындай жол менен империянын байып, өнүгүшүн шарттаган. Ал белгилүү Кытай чебин курдурарда жумушчулардын эмгек акысын атайын мөөрү коюлган кагаз менен төлөгөн. Жумушчулар ошол кагазды көрсөтүп, азык-түлүк алышкан, ал тургай жерге болгон салыктарын, болгондо да арзандатуу менен төлөөгө мүмкүнчүлүк алышкан. Кытайдын өнүгүү тарыхында кулчулук болгон эмес. Императорлор кадимки эле дыйкандарды, карапайым калкты жумушка тарткан. Аларга акы төлөнгөн. Ушул сыяктуу эле ыкманы Гитлер да колдонгон. Ал элине эмнеси менен жагып бийликке келген? Сыртка чыгып жаткан капиталды өлкөдө калтырам деген убадасы элге жаккан. Айтканындай эле Кытайдын Чау акчасын колдонгон Юань династиясындай эле эки баскычтуу экономика түзүп, анын жогорку баскычына ишкерлер, ири өндүрүшчүлөр кирген. Ортодо атайын чыгарылган жашыруун акча айланып турган. Мамлекеттин берген кепилдиги менен ошол акчага керектүү каражаттар алынып, өндүрүшү өнүккөн. Мындай механизм акча каражаты жетишсиз болуп турган учурда өлкө экономикасына кошумча күч болуп берет", — деди Мамытов.
Ал Кыргызстан дагы ушул сыяктуу эле сомго аналог болгон механизмдерди колдоно аларын кошумчалады.
