кыскача
толук тексти
карта
А+
А-

Жетинчи бөлүм

IV

***

"Багындык" деген сөздү айтуу кыйынга туруп, айтпаса элдин эртеңи тынчытпай Курманжан датка эки ортодо чайналат. Шабдандын кеп-кеңеши, "азырынча алакандай элди сактап калсак, эрезеге жетип көкүрөк көтөрүп алса, өлбөй аман калган жетим жетилип, тагдырынан көрбөйбү" таризиндеги сөзү менен шартнамага кол коюуга көнөт. Бирок майор Ионов менен сөз бүтпөсүн айткан керээт Курманжан генерал Скобелев менен жеке жолугушуу талабын коет.

***

Ош шаары. Жарданып турган элди аралай бастырган сары бээ минген Курманжан датканы генерал Скобелев тосуп алат. Алтын саймалуу кымкап тон кийген, жакасынан эки өңүрүн тегерете кере карыш кундуз кармалган зайып затына ылайык, ничке күмүштөлгөн кемер курчанган датканын белинде кыны ар түркүн асыл таш чөгөрүлүп кооздолгон кичинекей кыңырагы жүрөт. Ошол жерден кыңырактагы жети ачкычты чечип Скобелев кармап турган идишке салып берет да, үй ээси, жер ээси экенин айтып, генерал баштаган билермандарды Мады кыштагындагы үйүнө чакырат.

Жергиликтүү эл менен анча-мынча алака түзүп, сырын билип калган майор Ионов "кичинекей кыңырак — куралды таштаганы, ал эми ачкычтар, туптуура жетөө экен, Кокония өлкөсүнүн эң акыркы жети шаарынын ачкычтарын тапшырганы. Өзгөн, Ош, Анжиян, Маргалан, Кокон, Наманген, Кожон!" деп чечмелеп берет.

40 үй көтөртүп жакшы тосот Курманжан датка аларды. Дасторкон үстүндө датка айым "жергилик элдин жашоо түрүнө, туткан динине кысым болбосун, көтөрүлүшкө мурда катнашы болгондугу үчүн элди жазалоо, өрттөө тезинен токтотулсун, куугун жеп бозуп кеткен элдин өз жерлерине кайтып келишине тоскоол болбосун, тынч тириликке өтүшүнө шарт берилсин!" деген талап коет. Бир азга созулган кеңешүүдөн кийин генерал Скобелев коюлган шартка макул болуп, акыры шартнамага кол коюлат.

ШАРТНАМА

1. Эски хан ордосун кайра кандай абалында болбосун калыбына келтириш эки жакка тең ылайык болбойт.

2. Жети шаарлуу Кокония өлкөсүн Россия империясынын карамагына эки жак тең өттү деп эсептейт.

3. Жергилик журттун жашоо тиричилигине, туткан динине Россия акимчилиги тарабынан кысым кылынбайт.

4. Көтөрүлүшкө мурунку катнашы үчүн өлкөнүн калкын жазалоо токтотулат; колго түшкөн же өзү келип кабылган көтөрүлүшчүлөр азат болунат; куугун жеп бозуп кеткен элге кайра өз жерлерине кайтышка, жана да тынч тирилигине өтүшкө шарт берилет.

5. Россия өз карамагындагы башка тайпа журттар катары бу Жети шаарлуу өлкөнүн журтуна да кам көрөт.

***

"Өзүнө өзү бий" Алмамбеттин айткан акылы менен орустун алдын тосуу милдети Бекназарга тагылганын оомат ташы ооп кеткендей көрөт Абил бий. Ал Бекназар баатырды тууганы Кулкиши менен конокко чакырып, уу берип өлтүрөт.

***

Полковник Машин Намангендеги аскер туругунан "марш" менен чыкты. Отряд Сефит-Буландан оңго бурулуп, күн чыгышты карай жүрүп, болгон тоо Бозбуну имерилип, түштүк багытына карай, андан нары Нарын боюна чыгып кетүү.

Орус аскеринин алдынан белине ак жоолук оронуп, колун бооруна алган жигиттердин коштоосунда Абил бий өзү тосуп чыгып, жакшылап коноктойт. Бышырылган каздын ичине алтын теңгелерди шыкап тигип, табакка салып полковникке тартуулайт. Машинге "биз тоо аралап келатып, кара кыргызга кездештик. Бийи ибн-Караш Абил бизди кубаныч менен тосуп, жакшы мамиле көрсөттү. Ошон үчүн бул элдин, анын бийинин орус бийлигине жаман ою жоктугуна күбө болдук. Бизден кийин кокус келип калчу "марш" кылган отрядына буларга ырайымдуу мамиле кылуусу керектигин эскертебиз" деген кагаз жаздырып алат...